Avrupa’da rüzgar enerjisi hızla büyürken, kullanım ömrünü tamamlayan türbinlerin nasıl değerlendirileceği yeni bir çevre gündemi oluşturuyor. İsveçli enerji şirketi Vattenfall, geri dönüşümü zor türbin parçalarını küçük ev, otopark cephesi ve kayak gibi farklı ürünlere dönüştürüyor.
Avrupa’da rüzgar enerjisinde büyüme sürüyor. WindEurope verilerine göre 2026’nın ilk yarısında 8,8 gigavat (GW) yeni rüzgar kapasitesi devreye alındı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 30’luk artışla yaklaşık 7 milyon Avrupa hanesinin elektrik ihtiyacına karşılık geliyor.
Ancak yeni türbinlerin kurulması, önümüzdeki yıllarda daha fazla türbinin kullanım ömrünü tamamlayacağı anlamına geliyor. Özellikle kanatlarda kullanılan cam elyafı, karbon elyafı ve epoksi reçine gibi kompozit malzemelerin birbirinden ayrıştırılması, geri dönüşümün en önemli sorunlarından biri olarak öne çıkıyor.
Bir rüzgar türbininin kütlesinin yüzde 90’a kadarı çelik, bakır, alüminyum ve beton gibi kolayca geri dönüştürülebilen malzemelerden oluşuyor. Buna karşın kanatlardaki kompozit malzemelerin ayrıştırılması daha karmaşık, enerji yoğun ve maliyetli süreçler gerektiriyor.
Vattenfall Çevre ve Sürdürülebilirlik Direktörü Eva Julius-Philipp, bu süreçlerin geri kazanılan malzemelerin kalitesini ve ekonomik değerini de etkileyebildiğine dikkat çekiyor.
Eski türbin kapağı küçük eve dönüştü
İsveçli enerji şirketi Vattenfall, geri dönüşümün yanı sıra kullanım ömrünü tamamlayan parçaların yeniden değerlendirilmesi üzerinde de çalışıyor.
Şirket, tasarım stüdyosu Superuse ile birlikte bir rüzgar türbinin mekanik ve elektrikli ekipmanlarını koruyan nacelle kapağını küçük bir eve dönüştürdü.
Dört metre genişliğinde, 10 metre uzunluğunda ve üç metre yüksekliğindeki yapı, daha önce Avusturya’daki bir türbinde kullanılıyordu. Bugün mutfak, banyo ve yaşam alanının yanı sıra ısı pompası, güneş panelleri ve güneş enerjili su ısıtıcısıyla donatılmış bir konut olarak kullanılıyor.
Proje, malzemelerin mümkün olduğunca az enerji ve emisyon yoğun işlemden geçirilerek yeniden kullanılmasını araştıran bir girişimin parçası olarak 2024’te Dutch Design Week’te sergilendi.
57 türbin kanadı otopark cephesine dönüştürüldü
Rüzgar türbinlerinin en dikkat çekici parçalarından olan kanatlar da farklı kullanım alanları buluyor.
Danimarka’daki Nørre Økse Sø kara tipi rüzgar santralinin 2023’te kullanım dışı bırakılan 57 kanadı, İsveç’in Lund kentindeki çok katlı bir otoparkın cephesinde kullanıldı.
Eski kanatlar ayrıca güneş panellerinin taşıyıcı çerçevelerinde ve kayak üretiminde değerlendiriliyor. Uzunlukları 50 ila 100 metreyi bulabilen kanatlar, yaklaşık 25 yıl boyunca zorlu hava koşullarına dayanacak şekilde tasarlanıyor. Ancak bu dayanıklılığı sağlayan kompozit yapı, geri dönüşüm sürecini de zorlaştırıyor.
Vattenfall, kompozit malzemelerde 2030’a kadar yüzde 100 döngüsellik sağlamayı hedefliyor. Bu doğrultuda kanatların yeniden kullanılması, farklı amaçlarla değerlendirilmesi, yenilenmesi ve geri dönüştürülmesine yönelik çalışmalar yürütülüyor.
Avrupa’daki ilk büyük rüzgar santrallerinin önümüzdeki yıllarda kullanım ömrünü tamamlamasıyla birlikte atık kanat sorununun büyümesi bekleniyor. Sektör, büyük ölçekte uygulanabilecek, maliyet açısından verimli ve düşük enerji tüketimli geri dönüşüm çözümlerine ihtiyaç duyuyor.
Avrupa Birliği’nde kullanım ömrünü tamamlayan rüzgar türbini kanatlarının düzenli depolama sahalarında bertaraf edilmesine yönelik henüz ortak bir yasak bulunmuyor.
Avusturya, Finlandiya, Almanya ve Hollanda ise ulusal düzeyde bağlayıcı yasaklar uyguluyor. WindEurope, uygulamanın tüm AB ülkelerinde geçerli olması için Avrupa Komisyonu’na çağrıda bulunuyor.
Yeni nesil kanatlar geri dönüşüme uygun tasarlanıyor
Rüzgar enerjisi sektöründe bazı üreticiler ise geri dönüşüm sorununu türbinlerin kullanım ömrünün sonunda değil, tasarım aşamasında çözmeye çalışıyor.
Vattenfall’ın Hollanda’daki Hollandse Kust Zuid açık deniz rüzgar santralinde kullanılan Siemens Gamesa’nın RecyclableBlades teknolojisi bu yaklaşımın örneklerinden biri.
Bu kanatlarda, düşük sıcaklıkta ve hafif asidik bir çözelti içinde çözünebilen özel bir reçine kullanılıyor. Böylece reçine; cam elyafı, karbon elyafı, plastik, ahşap ve metalden ayrıştırılabiliyor.
Geri dönüştürülebilir kanatların henüz yaygınlaşmadığına dikkat çeken Vattenfall, buna karşın geri dönüşüm teknolojilerine ve geri kazanılan malzemelerin değerini koruyacak yöntemlere yönelik ilginin arttığını belirtiyor.
Rüzgar enerjisindeki hızlı büyüme, yalnızca yeni kapasite yatırımlarını değil, kullanım ömrünü tamamlayan türbinlerin de döngüsel ekonomiye kazandırılmasını zorunlu kılıyor.
Kaynak:
