ABD genelinde giderek yaygınlaşan topluluk temelli tamir atölyeleri, bozulan eşyaların çöpe atılmak yerine onarılmasını sağlayarak insanların tasarruf etmesine ve elektronik atıkların azaltılmasına katkıda bulunuyor. Aynı zamanda bu girişimler, teknoloji şirketlerinin onarımı zorlaştıran uygulamalarına karşı tamir hakkı mücadelesini güçlendiriyor.
New York’un Brooklyn semtindeki Fixit Clinic, her hafta gönüllüleri ve mahalle sakinlerini bir araya getiriyor. Katılımcılar, yırtık giysilerden arızalı elektronik cihazlara kadar çeşitli eşyalarını onarmak için gerekli araçlara ve desteğe ücretsiz erişebiliyor. Atölyeler, yalnızca eşyaların ömrünü uzatmakla kalmıyor; insanların yeni beceriler edinmesini ve öğrendiklerini başkalarıyla paylaşmasını da sağlıyor.
Tamir atölyeleri aynı zamanda topluluk bağlarını güçlendiriyor. Eşyalarını onarmayı öğrenen birçok kişi, zamanla bu beceriyi geliştirmekten keyif alıyor ve başkalarına yardım etmeye başlıyor.
Tamir hakkı için yasal mücadele büyüyor
Topluluk girişimlerine paralel olarak tamir hakkını güvence altına almaya yönelik yasal adımlar da hız kazanıyor. 2012’den bu yana ABD’de 24 eyalette tamir hakkına ilişkin düzenlemeler kabul edildi. 2026’da ise 22 eyalette telefonlardan tekerlekli sandalyelere, inşaat makinelerinden diğer ekipmanlara kadar pek çok ürünün onarımını kolaylaştırmayı amaçlayan 57 yasa tasarısı gündeme geldi.
Tamir hakkı mücadelesi yeni değil. Kamu yararına çalışan Public Interest Research Group’un Tamir Hakkı Kampanyası Direktörü Nathan Proctor, şirketlerin düzenlemelere farklı tepkiler verdiğini söylüyor. Apple bazı yedek parçaları ve tamir kılavuzlarını erişime açarken otomotiv sektörü bu yöndeki yasal girişimlere karşı çıkıyor. Proctor’a göre kalıcı değişim için mevzuatın geliştirilmesi ve de tamir kültürünün yaygınlaştırılması gerekiyor.
Üniversiteler yeni nesil tamirciler yetiştiriyor
Kaliforniya’daki San Jose Eyalet Üniversitesi’nde faaliyet gösteren Fixit Clinic öğrenci topluluğu, kampüste düzenlediği aylık atölyelerle öğrencileri ve kent sakinlerini bir araya getiriyor. 2024’te kurulan topluluk, ortaokul öğrencilerine ve yetişkinlere dikiş dikme, lehimleme ve eşya onarımı gibi beceriler kazandırıyor.
Makine mühendisliği öğrencisi ve kulüp başkanı Lily Andrews, atölyelerin teorik bilgilerini uygulamaya dönüştürmesine yardımcı olduğunu belirtiyor. Andrews, birçok ürünün tamiri zorlaştıran tasarımlarla üretildiğine dikkat çekerek tamir becerisinin yalnızca mühendislerin değil, herkesin edinmesi gereken bir yetenek olduğunu vurguluyor.
Fixit Clinic’in kurucusu Mui de üniversitelerle iş birliklerini artırarak geleceğin tasarımcı ve mühendislerinin üretim süreçlerini yeniden düşünmesini hedefliyor.
Hareketin temel amacı, eşyaların kullanım ömrünü uzatmanın ötesinde, sürekli tüketim yerine tamir ve onarımı önceliklendiren daha sürdürülebilir bir yaklaşımı yaygınlaştırmak.
Kaynak:
