Dünya genelinde okyanusların korunmasına yönelik çabalarda önemli bir dönüm noktasına ulaşıldı. Açıklanan son verilere göre, okyanusların yüzde 10,01’i resmen korunan alan ilan edildi. Ancak uzmanlar, bu ilerlemenin yeterli olmadığını ve 2030 hedeflerine ulaşmak için korunan deniz alanlarının en az üç katına çıkarılması gerektiğini vurguluyor.
Son iki yılda yaklaşık 5 milyon kilometrekarelik deniz alanı koruma kapsamına alındı. Bu büyüklük, Avrupa Birliği’nin yüzölçümünü aşan bir alanı temsil ediyor. Ancak 2030 yılına kadar belirlenen küresel hedeflere ulaşmak için hâlâ Hint Okyanusu büyüklüğünde ek bir alanın daha korunması gerekiyor.
Dünya ülkeleri, Aralık 2022’de düzenlenen Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Taraflar Konferansı’nda (CBD), 2030 yılına kadar kara ve denizlerin yüzde 30’unu koruma altına alma sözü vermişti. “Hedef 3” olarak bilinen bu taahhüt, küresel biyolojik çeşitlilik krizine karşı belirlenen 23 temel hedeften biri olarak öne çıkıyor.
Ancak mevcut tablo, bu hedefin oldukça gerisinde kalındığını ortaya koyuyor.
Uzmanlar, yalnızca alan ilan etmenin yeterli olmadığını da vurguluyor. Koruma altındaki bölgelerin etkin şekilde yönetilmesi ve gerçekten doğayı koruyacak politikalarla desteklenmesi gerektiği belirtiliyor.
2024 tarihli Protected Planet Raporu’na göre, korunan deniz alanlarının yalnızca yüzde 1,3’ünde yönetim etkinliği ölçülmüş durumda. Bu da koruma alanlarının büyük bölümünde gerçek etkinliğin bilinmediğini ortaya koyuyor.
Rapora göre, koruma çalışmalarında en büyük eksiklik açık denizlerde görülüyor. Okyanus yüzeyinin yüzde 60’ından fazlasını oluşturan ve herhangi bir ülkenin yetki alanına girmeyen bu bölgelerde koruma oranı yalnızca yüzde 1,66 seviyesinde.
Ocak 2026’da yürürlüğe giren “Açık Denizler Anlaşması” ise bu alandaki ilk küresel adım olarak dikkat çekiyor. Anlaşma, uluslararası sularda koruma alanları oluşturulmasının önünü açarak küresel ölçekte önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.
Okyanuslar olmadan yaşam yok
Bilim insanları, okyanusların yalnızca ekosistemler açısından değil, insanlık için de vazgeçilmez olduğunun altını çiziyor. Dünya üzerindeki oksijenin yarısından fazlası okyanuslardaki canlılar tarafından üretiliyor; milyonlarca insanın geçimi de doğrudan okyanuslara bağlı.
Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) Genel Direktörü Dr. Grethel Aguilar ise, “Bu başarı, küresel iş birliğiyle nelerin mümkün olduğunu gösteriyor. Yerli toplulukların bilgisi ve katkısı da bu süreçte hayati rol oynuyor” ifadelerini kullandı.
Koruma çalışmalarının etkinliği ve kapsamı, 2027’de yayımlanacak yeni Protected Planet Raporu ile yeniden değerlendirilecek. Yerel topluluklar ve uluslararası kuruluşlar arasında daha güçlü iş birliği çağrısında bulunan bilim insanları, okyanusların korunmasının hızlandırılması gerektiğinin altını çiziyor.
Kaynak:
