Pasifik Okyanusu’nda güçlenen El Niño, bu yıl dünyanın birçok bölgesindeki muson yağmurlarının düzenini değiştirebilir. Uzmanlar, yağışların azalmasından çok düzensizleşmesinin; kuraklık, sel, orman yangınları ve gıda güvenliği açısından ciddi riskler oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.
Dünyanın en etkili iklim olaylarından biri olan El Niño, bu yıl yeniden küresel hava sistemlerini şekillendirmeye hazırlanıyor. Bilim insanları, Pasifik Okyanusu’nda hızla güçlenen hava olayının haziran ayıyla birlikte başlayacak muson sezonunu önemli ölçüde değiştirebileceğini ve dünyanın birçok bölgesinde alışılmış yağış düzenini altüst edebileceğini belirtiyor.
Uzmanlara göre bu yıl en büyük risk, yağışların tamamen azalması değil; daha düzensiz, daha kısa sürede ve çok daha şiddetli gerçekleşmesi.Bu durum, aynı sezon içinde hem uzun süreli kuraklıkların hem de yıkıcı sel felaketlerinin yaşanabileceği anlamına geliyor.
Muson nedir?
Musonlar, kara ile deniz arasındaki sıcaklık farkından kaynaklanan mevsimsel rüzgâr değişimleri sonucu oluşuyor. Yaz aylarında denizden karaya taşınan nemli hava yoğunlaşarak uzun süreli ve yoğun yağışlara neden oluyor. Batı Afrika, Doğu Asya, Avustralya ve ABD’nin güneybatısı gibi birçok tropikal ve subtropikal bölgede yaz musonları yaşamın ve tarımın temel belirleyicileri arasında yer alıyor.
Dünyanın en büyük muson sistemi ise Hindistan’da görülüyor. Ülkenin bazı bölgelerinde yıllık yağışın yüzde 90’ı yalnızca muson döneminde gerçekleşiyor.
Ancak El Niño, ekvatoral Pasifik’teki deniz suyu sıcaklıklarını artırarak atmosferdeki nem dolaşımını değiştiriyor. Yağışların önemli bir bölümünü Pasifik üzerine çeken bu sistem, dünyanın birçok bölgesinde musonları zayıflatırken yağış rejimini de daha dengesiz hale getiriyor.
Geçmiş El Niño yılları, Hindistan başta olmak üzere birçok ülkede daha zayıf musonlar, kuraklık ve tarımsal kayıplarla ilişkilendirildi. Ancak son araştırmalar, toplam yağış miktarı azalsa bile aşırı yağış olaylarının daha sık görülebileceğini ortaya koyuyor.
Bu durum özellikle uzun süren kuraklığın ardından gelen kısa süreli şiddetli yağışlarda büyük risk oluşturuyor. Kuruyan ve sertleşen toprak suyu ememediği için sel, taşkın ve heyelanların etkisi çok daha yıkıcı olabiliyor.
El Niño’nun etkisi dünyanın her yerinde aynı şekilde hissedilmiyor.
El Niño tek başına belirleyici değil
Uzmanlara göre musonların şiddetini yalnızca El Niño belirlemiyor. Kış ve ilkbahar aylarında yaşanan sıcaklıklar, kar örtüsü ve toprak nemi gibi koşullar da musonların nasıl gelişeceğinde kritik rol oynuyor.
Örneğin ABD’nin güneybatısında geçen kışın olağanüstü kurak geçmesi nedeniyle kara yüzeyinin daha hızlı ısınması bekleniyor. Bu durumun, El Niño’nun baskılayıcı etkisine rağmen bölgede güçlü muson dolaşımlarını tetikleyebileceği değerlendiriliyor.
Benzer şekilde Himalayalar’daki kar örtüsünün azalması da Hindistan’da musonları güçlendirebilen faktörlerden biri olarak görülüyor.
El Niño’nun etkileri yalnızca yağış rejimiyle sınırlı kalmıyor. Daha sıcak ve kurak yaz mevsimleri; orman yangınlarını, sıcak hava dalgalarını ve su kaynakları üzerindeki baskıyı artırırken, milyonlarca insanın yaşamını ve ekonomik faaliyetleri doğrudan etkileyebiliyor.
Bilim insanları, El Niño’nun bu yıl ne kadar güçlü olacağını söylemek için henüz erken olduğunu vurgulasa da mevcut göstergeler, tropikal muson kuşağındaki birçok ülkenin zorlu bir sezonla karşı karşıya kalacağına işaret ediyor.
Önümüzdeki aylarda gözler yalnızca yağış miktarında değil; yağmurun ne zaman, nerede ve ne kadar şiddetli yağacağı sorusunun yanıtında olacak. Çünkü bu yıl muson mevsiminin kaderini belirleyecek unsur, yağmurun miktarından çok öngörülemezliği olacak.
Kaynak:
https://www.nationalgeographic.com/environment/article/el-nino-monsoon-season
