Dünya genelinde nesli kritik tehlike altında bulunan deniz kaplumbağası türü olan Kemp’s ridley kaplumbağaları, okyanusların ısınmasıyla birlikte doğal yaşam alanlarından binlerce kilometre uzağa sürükleniyor. Bilim insanları, Kanada kıyılarında artan ‘’soğuk şoku’’ vakalarının, ardındaki gizemi çözmeye çalışıyor.
Dünyanın en küçük ve kritik tehlike altındaki deniz kaplumbağası türü olan Kemp’s ridleykaplumbağaları, iklim değişikliğinin etkisiyle alışılmış göç rotalarının dışına çıkıyor. Son yıllarda Kanada’nın Atlantik kıyılarında giderek daha fazla görülen “soğuk şoku” (cold stunning) vakaları, bilim insanlarını bu gizemli yolculuğun nedenlerini araştırmaya yöneltti.
Bu vakaların en dikkat çekici örneklerinden biri, geçen yıl Kanada’nın Nova Scotia eyaletinde kıyıya vuran Lucky adlı genç deniz kaplumbağası oldu. Yaklaşık 3-5 yaşlarında olduğu tahmin edilen Lucky, 2025-2026 sezonunda Atlantik Kanada’da soğuk şoku geçirdiği belirlenen dokuz Kemp’s ridley kaplumbağasından hayatta kalan tek birey olarak kayıtlara geçti.
Okyanusların ısınması göç rotalarını değiştiriyor
Kemp’s ridley kaplumbağalarının doğal yaşam alanı Meksika Körfezi’nin sıcak tropikal suları. Bu nedenle Nova Scotia gibi soğuk sularda görülmeleri, birkaç yıl öncesine kadar son derece istisnai bir durum olarak değerlendiriliyordu.
Ancak araştırmalar, Kuzey Atlantik’te tablonun hızla değiştiğini ortaya koyuyor.
Bilim insanlarına göre ısınan okyanuslar ve değişen akıntı sistemleri, genç kaplumbağaları her sonbaharda daha kuzeye taşıyor. Kuzeydoğu Atlantik kıyılarındaki beslenme alanlarında beklenenden uzun süre kalan bu hayvanlar, su sıcaklığı yaklaşık 10 derecenin altına düştüğünde hayati tehlikeyle karşı karşıya kalıyor.
Vücut sıcaklıklarını çevre koşullarına göre düzenleyen kaplumbağalar, “soğuk şoku” olarak adlandırılan durumda hareket kabiliyetlerini kaybediyor. Kasları çalışmaz hale geliyor, kalp atışları yavaşlıyor ve yüzemeyecek kadar güçsüz düşüyorlar. Ardından rüzgârlar, dalgalar ve güçlü gelgitler tarafından kıyıya sürükleniyorlar.
Karaya vurma vakaları hızla artıyor
Geçmişte soğuk şoku vakalarının büyük bölümü ABD’nin Massachusetts eyaletindeki Cape Cod çevresinde görülürken, son yıllarda Kanada’nın Atlantik kıyılarında da belirgin bir artış yaşanıyor.
2025-2026 sezonunda ABD’nin kuzeydoğu ve orta Atlantik kıyılarında toplam 771 soğuk şoku vakası kaydedildi. Bu vakaların yaklaşık yüzde 80’ini genç Kemp’s ridley kaplumbağaları oluşturdu.
Massachusetts’te yılda yaklaşık 140 olan karaya vurma vakalarının son yıllarda 700’ü aşması dikkat çekiyor.
Atlantik Kanada’da ise geçmişte yılda yalnızca bir ya da iki vaka görülürken, 2023-2024 sezonunda 17, 2025-2026 döneminde ise dokuz kaplumbağa soğuk şoku nedeniyle kıyıya vurdu.
Uzmanlar, bu sayının önümüzdeki yıllarda daha da artmasını bekliyor.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin (NOAA) Ulusal Deniz Kaplumbağaları Programı veteriner hekimi Brian Stacy, araştırmacıları en çok şaşırtan noktanın kaplumbağaların davranışları olduğunu söylüyor.
Normal koşullarda açık denize yönelmeleri beklenen genç kaplumbağalar, bunun yerine sığ kıyı sularında kalıyor ve adeta kendilerini ölümcül bir tuzağın içine hapsediyor.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’ndan (USGS) deniz biyoloğu Margaret Lamont da, deniz kaplumbağalarının yaşam döngüsüne ilişkin hâlâ büyük bilinmezler bulunduğunu belirtiyor.
Araştırmacılar özellikle yavruların yumurtadan çıktıktan sonra açık okyanusta geçirdikleri “kayıp yıllar” olarak adlandırılan dönemin hâlâ tam olarak çözülemediğine dikkat çekiyor. Bilim insanları, bazı genç kaplumbağaların neden Meksika Körfezi’ne dönmek yerine binlerce kilometre kuzeye ulaştığını henüz açıklayabilmiş değil.
Uzmanlara göre artan vakaların arkasında yalnızca okyanus sıcaklıklarındaki yükseliş bulunmuyor.
Deniz akıntılarındaki değişimler, büyük ölçekli hava sistemleri ve bölgesel iklim koşulları birlikte etkili oluyor. Bu nedenle araştırmacılar, soğuk şoku olaylarının tek bir nedene bağlanamayacağını, ancak iklim değişikliğinin deniz kaplumbağalarının yaşam alanlarını ve göç davranışlarını giderek daha fazla değiştirdiği konusunda görüş birliği içinde olduklarını belirtiyor.
Kaynak:
https://www.nationalgeographic.com/animals/article/cold-stunned-sea-turtle-lucky
