Bilim insanları, küresel iklim politikalarında yeterli ve hızlı adımlar atılmaması halinde Amazon yağmur ormanlarının, Dünya’da milyonlarca yıldır görülmeyen “hiper-tropikal” bir iklim rejimine girebileceği uyarısında bulunuyor. Nature dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, sera gazı emisyonlarının mevcut seyriyle devam etmesi durumunda Amazon, gezegenin en önemli karbon yutaklarından biri olma özelliğini kaybedebilir. Araştırmaya göre, küresel emisyonlarda keskin düşüşler sağlanmadığı takdirde, Amazon
Bilim insanları, küresel iklim politikalarında yeterli ve hızlı adımlar atılmaması halinde Amazon yağmur ormanlarının, Dünya’da milyonlarca yıldır görülmeyen “hiper-tropikal” bir iklim rejimine girebileceği uyarısında bulunuyor.
Nature dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, sera gazı emisyonlarının mevcut seyriyle devam etmesi durumunda Amazon, gezegenin en önemli karbon yutaklarından biri olma özelliğini kaybedebilir.
Araştırmaya göre, küresel emisyonlarda keskin düşüşler sağlanmadığı takdirde, Amazon havzası 2100 yılına kadar her yıl 150 güne varan sıcak kuraklık koşullarına maruz kalabilir. Aşırı sıcakların kuraklığı derinleştirdiği bu dönemlerin, yağışlı sezonun en kritik aylarında bile yaşanabileceği belirtiliyor.
Çalışmanın başyazarı ve California Üniversitesi Berkeley kampüsünde görev yapan Profesör Jeff Chambers, bu senaryonun iklim politikaları açısından dönüm noktası olduğuna dikkat çekerek, “Bu koşullar, artık bildiğimiz tropikal orman ikliminin ötesine geçildiğini gösteriyor ve iklim sisteminde geri dönüşü zor bir eşiğe yaklaşıldığı anlamına geliyor” dedi.
İklim verileri Amazon’un kırılganlığını ortaya koyuyor
Çalışma, Brezilya’nın merkezinde yer alan araştırma alanlarından elde edilen 30 yılı aşkın sıcaklık, nem ve toprak verisine dayanıyor. Veriler, El Niño gibi doğal iklim salınımlarının, insan kaynaklı küresel ısınmayla birleştiğinde Amazon üzerindeki baskıyı dramatik biçimde artırdığını gösteriyor.
Araştırmacılar, sıcak kuraklıklar sırasında ağaçların önce su kaybını önlemek için karbon alımını durdurduğunu, ardından aşırı sıcakların özsu taşınımını bozarak yaygın ağaç ölümlerine yol açtığını tespit etti. Özellikle hızlı büyüyen türlerin bu koşullara karşı daha savunmasız olduğu vurgulandı.
Mevcut durumda Amazon’da yıllık ağaç ölüm oranı yüzde 1 civarında seyrediyor. Ancak bu oranın yüzyıl sonuna kadar yüzde 1,55’e çıkabileceği tahmin ediliyor. Bilim insanlarına göre bu artış, Amazon’un büyüklüğü düşünüldüğünde küresel karbon döngüsü açısından kritik sonuçlar doğurabilir.
Hiper-tropikal iklim nedir ve neden önemli?
Araştırmacılar, hiper-tropikal iklimi, tarihsel tropikal iklimlerin yüzde 99’undan daha sıcak, çok daha sık ve şiddetli kuraklıklarla karakterize edilen bir durum olarak tanımlıyor. Bu tür bir iklimin modern çağda bir karşılığı bulunmuyor. Bilim insanlarına göre, Dünya’nın 10 ila 40 milyon yıl önce çok daha sıcak olduğu dönemlerde tropik bölgelerde görülmüştü. Bugünkü tropikal kuşaklarda sıcaklıklar görece istikrarlı seyrederken, düzenli yağış döngüleri yıl boyunca yoğun bitki örtüsünü destekliyor. Hiper-tropikal bir iklim ise aşırı sıcaklar, uzayan kurak mevsimler ve yıkıcı fırtınalar gibi koşulları beraberinde getirebilir.
Tropikal ormanlar, Dünya üzerindeki tüm ekosistemler arasında en fazla karbon tutan alanlar olarak biliniyor. Ancak stres altına girdiklerinde bu kapasite ciddi biçimde azalıyor. Araştırmacılar, özellikle kurak yıllarda Amazon’un bazı bölümlerinin karbon yutağı olmak yerine karbon salan bir yapıya büründüğünü hatırlatıyor.
Bilim insanları, benzer risklerin Batı Afrika ve Güneydoğu Asya’daki tropikal ormanlar için de geçerli olabileceğini vurguluyor. Bu nedenle Amazon’da yaşanacak bir iklim kırılmasının, küresel ölçekte zincirleme etkiler yaratabileceği ifade ediliyor.
Küresel sıcaklıklar yükselmeye devam ettikçe, Amazon’un karbon depolama kapasitesindeki her düşüş, küresel ısınmayı daha da hızlandırabilir. Son yıllarda bazı yağmur ormanlarında, aşırı sıcak ve kuraklığın tetiklediği şiddetli yangın sezonları yaşanması da bu riski artırıyor.
