Taliban yönetiminin dört yıl önce uygulamaya koyduğu haşhaş ekimi yasağı, geçim sıkıntısı yaşayan çiftçilerin yeniden üretime yönelmesiyle etkisini kaybediyor. Yasal ürünlerden yeterli gelir elde edemeyen aileler çocuklarını doyurmakta zorlanırken, ülkede haşhaş ekim alanları bir yılda dört kattan fazla arttı.
Afganistan’da Taliban yönetiminin haşhaş ekimini yasaklamasının üzerinden dört yıl geçti ancak, ekonomik koşullar çiftçileri yeniden bu ürüne yöneltiyor. Buğday ve pamuk gibi yasal ürünlerden geçimini sağlayamayan aileler, artan yoksulluk ve gıda güvensizliğiyle mücadele ediyor.
Bir dönem dünya afyon üretiminin yaklaşık yüzde 80’ini karşılayan Afganistan’da, haşhaş ekimi Taliban’ın 2022’de yürürlüğe koyduğu yasakla büyük ölçüde sona ermişti. Ancak Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi’nin (UNODC) 29 Ekim’de yayımladığı rapora göre, ülkedeki haşhaş ekim alanları 2025’teki seviyesinin dört katından fazla artarak 43 bin 300 hektara ulaştı. Çiftçiler, Taliban denetimlerinden kaçınmak için haşhaşı tahıl tarlalarının arasına ve kerpiç duvarların arkasına ekiyor.
Bununla birlikte ekim alanları, yasağın öncesinde kaydedilen 177 bin hektarlık seviyenin oldukça altında. Afganistan’da bu yılki afyon satışlarından elde edilen gelirin 525 milyon dolara ulaştığı ve bu rakamın 2022’deki fiyat artışları dışında 2018’den bu yana kaydedilen en yüksek seviye olduğu bildiriliyor.
Yetersiz beslenme çocukları vuruyor
Tarım gelirlerindeki düşüş, ailelerin gıdaya erişimini de zorlaştırıyor. BM kuruluşları, bu yıl Afganistan’ın 34 vilayetinden 10’unda çocuklarda yetersiz beslenmenin kritik seviyelere ulaştığını, bu sayının 2027’de 14’e çıkabileceğini açıkladı.
Kuraklık, azalan su kaynakları ve tarım ürünlerinin düşen fiyatları çiftçilerin seçeneklerini daha da daraltıyor. Pamuk fiyatlarının ülke genelindeki arz fazlası nedeniyle yaklaşık üçte iki oranında gerilemesi, geçim sıkıntısını ağırlaştırıyor. Meyve ve kuruyemiş gibi alternatif ürünler ise verim sağlayana kadar yıllar gerektiriyor ve düzenli su kaynaklarına ihtiyaç duyuyor.
UNODC, haşhaş üretimindeki artışın Afganistan sınırlarını aşan sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.
Taliban’ın afyon üretimine getirdiği yasağın ardından, önceki yıllardan kalan stoklar küresel arz açığını bir süre kapatarak Avrupa’da fiyatların yükselmesini engelledi. Böylece çiftçilerin yasağa rağmen yeniden haşhaş ekmesi yönündeki ekonomik teşvik de zayıfladı. Ancak UNODC’ye göre stokların tükenmeye yaklaşması, üretimin yeniden artmasına ve çiftçilerin haşhaş ekimine dönmesine yol açabilir.
Uluslararası Organize Suçlara Karşı Küresel Girişim (Global Initiative Against Transnational Organized Crime) analisti Paddy Ginn, ülkedeki aktif kaçakçılık ağları ve afyonun sınır dışına çıkarılmasını sağlayan yerleşik kaçakçılık faaliyetlerinin, üretimdeki artışla birleşmesinin ciddi riskler barındırdığını ifade ediyor.
Taliban yönetimi haşhaş yasağını bir başarı olarak gösterse de çiftçilerin alternatif ürünlere yönelmesi için gerekli desteğin sağlanamadığı belirtiliyor.
Bölgedeki çiftçiler, ekonomik koşulların iyileşmesi halinde yeniden haşhaş yetiştirmek istemediklerini aktarıyor. Ancak bir çiftçinin, ’’İnsan aç kaldığında her şeyi yapar’’ sözleri, geçim sıkıntısı içindeki Afgan çiftçilerin karşı karşıya olduğu çaresizliği özetliyor.
Kaynak:
