Evrimsel Biyoloji Profesörü Toby Kiers, yeraltı karbon döngüleri, biyolojik çeşitlilik ve iklim direnci açısından mikorizal mantarların kritik rolüne ilişkin araştırmalarıyla 2026 Tyler Çevresel Başarı Ödülü’nü kazandı. İklim alanının “Nobel Ödülü” olarak anılan Tyler Ödülü; çevre bilimi, sağlık ve enerji alanlarında insanlığa somut katkı sağlayan olağanüstü bilimsel çalışmaları onurlandırıyor. Ödül, yaklaşık 250 bin dolarlık para ödülünü
Evrimsel Biyoloji Profesörü Toby Kiers, yeraltı karbon döngüleri, biyolojik çeşitlilik ve iklim direnci açısından mikorizal mantarların kritik rolüne ilişkin araştırmalarıyla 2026 Tyler Çevresel Başarı Ödülü’nü kazandı.
İklim alanının “Nobel Ödülü” olarak anılan Tyler Ödülü; çevre bilimi, sağlık ve enerji alanlarında insanlığa somut katkı sağlayan olağanüstü bilimsel çalışmaları onurlandırıyor. Ödül, yaklaşık 250 bin dolarlık para ödülünü de beraberinde getiriyor.
Amsterdam’daki Vrije Üniversitesi’nde profesör olan Dr. Kiers, atmosferden devasa miktarlarda karbon çeken, yeraltındaki gizli mantar ağlarını görünür kılan çalışmalarıyla bu prestijli ödülün sahibi oldu.
Mantarlar dünyayı nasıl kurtarabilir?
Toprakta yaşayan mikorizal mantarlar, bitki kökleriyle simbiyotik bir ortaklık kurarak yer altında geniş bir ağ oluşturuyor. Bu ağlar, yalnızca besin değil, aynı zamanda karbon da taşıyor.
“Bu sistemler her yıl yaklaşık 13 milyar ton karbondioksiti toprağa çekiyor. Bu miktar, fosil yakıtlardan kaynaklanan küresel emisyonların yaklaşık üçte birine denk geliyor,’’ diyen Kiers, mantar ağlarını Dünya’nın dolaşım sistemine benzetiyor.
Bu mantarlar aynı zamanda bitkilere besin sağlıyor, ağır metallere karşı dayanıklılığı artırıyor, su alımını güçlendiriyor ve tozlayıcıları destekleyen daha büyük ve daha sağlıklı çiçeklerin oluşmasına katkı sunuyor.
Dr. Kiers’e göre, bitkiler kendi kök sistemlerini geliştirmeden önce, on milyonlarca yıl boyunca bu mantar ağları bitkilerin kök sistemi işlevini gördü.
Yeraltındaki hayati ağlar tehdit altında
Kiers, gezegenin uzun süredir bu mantar sistemlerini haritalandırmayı, izlemeyi ve korumayı ihmal ettiğini vurguluyor. Ormansızlaşma, erozyon ve yoğun tarım uygulamaları, yeraltındaki bu ağları giderek daha fazla tehdit ediyor.
Kiers’e göre, mantarların iklim stratejilerine, koruma politikalarına ve restorasyon çalışmalarına entegre edilebilmesi için, karar alıcıların küresel ölçekte yüksek çözünürlüklü mantar verilerine erişmesi gerekiyor.
Evrimsel biyolog Kiers, bu boşluğu doldurmak için meslektaşlarıyla birlikte geçen yıl Yeraltı Atlası’nı (Underground Atlas) hayata geçirdi. Atlas, mikorizal mantarların küresel dağılımını ortaya koyarak, karbon depolarının korunmasına yönelik çalışmalara bilimsel bir rehber sunuyor.
Laboratuvar deneyleri, mantarların yaşam için hayati bir mineral olan fosforu, bol alanlardan kıt olan bölgelere taşıdığını; bunun karşılığında daha fazla karbon depoladığını gösteriyor.
Ödül kapsamında açıklama yapan Kiers, kurucusu olduğu kâr amacı gütmeyen Yeraltı Ağlarını Koruma Derneği’nin (SPUN)yeni bir programı hayata geçirdiğini duyurdu. ‘’Underground Advocates’’ adı verilen bu program, bilim insanlarına mantar biyolojik çeşitliliğini korumaya yönelik hukuki araçlarsunmayı amaçlıyor.
Kaynak:
