Arktik ve Kuzey Atlantik okyanuslarının dondurucu, karanlık derinliklerinde; doğumları dört yüzyıl öncesine uzanan, devasa ve ağır hareket eden köpekbalıkları, zamanın neredeyse durduğu bir dünyaya ait gibiler. Uzun yıllar boyunca bilim insanları, Grönland köpekbalıklarının görme yetisini evrimsel süreçte yitirdiğini varsaydı. Işığın neredeyse hiç ulaşmadığı, 3 bin metreyi bulan derinliklerde gözlere ne gerek olabilirdi ki? Mağara balıklarının
Arktik ve Kuzey Atlantik okyanuslarının dondurucu, karanlık derinliklerinde; doğumları dört yüzyıl öncesine uzanan, devasa ve ağır hareket eden köpekbalıkları, zamanın neredeyse durduğu bir dünyaya ait gibiler.
Uzun yıllar boyunca bilim insanları, Grönland köpekbalıklarının görme yetisini evrimsel süreçte yitirdiğini varsaydı. Işığın neredeyse hiç ulaşmadığı, 3 bin metreyi bulan derinliklerde gözlere ne gerek olabilirdi ki? Mağara balıklarının karanlığa uyum sağlayarak gözlerini kaybetmesi, bu düşünceyi destekleyen güçlü bir örnek olarak kabul edildi. Üstelik Grönland köpekbalıklarının gözlerine yapışan parazitler, bu canlıların “kör” olduğu fikrini daha da pekiştiriyordu.
Grönland köpekbalıkları, dünyanın bilinen en uzun yaşayan omurgalısı kabul ediliyor. Yuvarlak ve tıknaz bir buruna, puslu görünümlü gözlere sahip olan bu tür; okyanusta yaklaşık 3 bin metreye varan derinliklerde yaşıyor.
Yeni bulgular, Grönland köpekbalıklarının yüzyıllar boyunca görme yetilerini büyük ölçüde koruduğunu gösteriyor. Puslu görünen gözlerin ardında, loş ışıkta çalışmaya son derece iyi uyum sağlamış, şaşırtıcı derecede sağlam bir görsel sistem bulunuyor. Bu keşif, yalnızca bir türün biyolojisini yeniden düşünmemize yol açmıyor; aynı zamanda yaşlanmanın kaçınılmaz sonuçlarına dair kabullerimizi de sorgulatıyor.
Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmaya göre sonuçlar net: Grönland köpekbalıkları, loş ışık koşullarında yaşama son derece iyi uyum sağlamış, bütünlüğünü koruyan bir görsel sisteme sahip.
Bu köpekbalıklarının gözlerinde, retinanın bozulduğuna dair neredeyse hiçbir iz yok. Dahası, DNA onarımıyla ilişkili genlerin güçlü biçimde çalıştığı görülüyor. Yani Grönland köpekbalığı, zamanın yıpratıcı etkilerine karşı adeta hücresel ölçekte sürekli bir bakım-onarım faaliyeti yürütüyor. Yüzyıllar boyunca net görmenin sırrı belki de burada yatıyor: Hasarı kabullenmek yerine, onu durmaksızın onarmak.
İnsan için bu bulgular, yalnızca bilimsel bir merak konusu olmanın ötesine geçiyor. Yaş ilerledikçe görmenin zayıflaması, glokom ya da makula dejenerasyonu gibi hastalıklar, modern tıbbın hâlâ tam anlamıyla çözüm üretemediği sorunlar arasında. Grönland köpekbalığının sessizce uyguladığı bu biyolojik stratejiler, bir gün insan gözünü de yaşlanmanın kaçınılmaz karanlığından koruyabilecek ipuçları sunabilir.
Araştırma henüz erken aşamada olsa da, bilim dünyası bu sıra dışı köpekbalıklarının görme sırlarını uzun yıllar boyunca yakından izlemeyekararlı.
