University of Sussex, University of Sheffield ve Heriot-Watt Üniversitesi araştırmacıları tarafından Haziran 2026’da yayımlanan yeni bir çalışma çarpıcı bir sonuca ulaştı. Balıkçılık, yabani tozlayıcılar ve tropik ormanlar gibi temel ekosistem hizmetlerinin kısmen çökmesi bile küresel GSYİH’de yılda 2 trilyon dolar kayba neden olabilir.
Nature dergisinde yayımlanan araştırma, biyolojik çeşitlilikte yaşanacak kısmi bir çöküşün küresel ekonomide yıllık 2 trilyon dolarlık üretim kaybına yol açabileceğini ortaya koydu. Araştırmaya göre, ekolojik bozulmanın kredi notlarına yansıtılması halinde ülkelerin yıllık borç faiz yükü 162 milyar dolar artabilir.
Biyolojik çeşitliliğin hızla azalması yalnızca çevresel değil, küresel finans sistemi açısından da ciddi riskler oluşturuyor. Yeni araştırma, ekosistemlerde yaşanacak bozulmanın ülkelerin kredi notlarını düşürebileceğini, borçlanma maliyetlerini artırabileceğini ve bazı ekonomileri temerrüt riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre, finans piyasaları çevresel tahribatın ekonomik etkilerini hâlâ yeterince fiyatlamıyor. Bu durum, dünya genelinde yaklaşık 83 trilyon dolar büyüklüğündeki finansal varlığın gerçek riskleri yansıtmayan değerlemelerle işlem görmesine neden oluyor.
University of Sussex, University of Sheffield ve Heriot-Watt Universitesi araştırmacılarının yürüttüğü çalışmada, S&P Global’in egemen kredi notu modeli, doğa kaybının ekonomik etkileri dikkate alınarak yeniden değerlendirildi. Sonuçlar, yabani tozlayıcı popülasyonları, balıkçılık ve tropikal ormanlarda yaşanacak kısmi bir çöküşün ülkelerin yıllık borç faiz ödemelerini toplam 162 milyar dolar artırabileceğine işaret etti.
Doğa kaybı ekonomik büyümeyi de zayıflatıyor
Araştırmada, tarımsal üretimde tozlaşmayı sağlayan böcekler, balıkçılığı destekleyen deniz ekosistemleri ve tropikal ormanların sağladığı doğal kaynaklar gibi “ekosistem hizmetlerinin” ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilirliği açısından kritik rol oynadığı vurgulandı.
Bu hizmetlerin kısmen kaybedilmesi halinde küresel ekonominin yılda yaklaşık 2 trilyon dolargelir kaybına uğrayacağı hesaplandı.
Modellemeye göre, böyle bir senaryoda Hindistan’ın kredi notu dört kademe gerilerken, Çin’in notunda 20 puanlık ölçek üzerinden 5,5 kademelik düşüş yaşanacak.
Kredi notlarındaki düşüşün yatırımcıların daha yüksek risk primi talep etmesine yol açacağı; bunun da hükümetlerin daha yüksek maliyetle borçlanmasına ve nihayetinde bu yükün vergi mükelleflerine yansıtmasına neden olacağı belirtildi.
Hükümetlerin önünde iki seçenek bulunduğunu belirten araştırmanın yazarlarından Matthew Agarwala, “ya bugün doğanın yeniden kazanımına yatırım yapılacak ya da gelecekte çok daha yüksek borçlanma maliyetleriyle karşı karşıya kalınacak” uyarısında bulundu.
En yüksek risk Asya ülkelerinde
Araştırma ekibi, son beş yıldır makine öğrenmesi tekniklerini kullanarak çevresel verileri kredi risk modellerine entegre ediyor.
Analize göre, biyolojik çeşitlilikte yaşanacak kısmi bir çöküşten en fazla etkilenecek ülkeler Endonezya, Bangladeş, Hindistan, Çin ve Malezya olacak. Bu ülkelerin kredi notlarında dört ila altı kademe arasında düşüş yaşanabileceği öngörülüyor.
Araştırma, biyolojik çeşitliliğin korunması için küresel ölçekte yılda 200 milyar dolar kaynak seferber edilmesini hedefleyen BM Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi hedeflerinin ekonomik açıdan da rasyonel olduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmacılar, düzenleyici kurumlar, merkez bankaları ve kredi derecelendirme kuruluşlarına, doğa ve iklim kaynaklı finansal riskleri ana akım risk değerlendirme modellerine dahil etme çağrısında bulunuyor.
NatureFinance kuruluşunda yenilikçi finans çalışmalarını yürüten Arend Kulenkampff, “Doğayı korumanın maliyeti, onu kaybetmenin maliyetinden çok daha düşük. Bu araştırma, finansal karar alma süreçlerinde bugüne kadar görünmeyen bu maliyeti ortaya koyuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Kaynak:
https://phys.org/news/2026-06-biodiversity-loss-deepen-debt-worldwide.html
