Yeni geliştirilen Nobel ödüllü sistem günde 1.000 litreye kadar su üretebiliyor ve yaklaşık 500 kişinin içme suyu ihtiyacını karşılamaya yetiyor.
Dünya genelinde su krizi derinleşirken, Nobel ödüllü bir teknoloji havadan içme suyu üretme potansiyeliyle dikkat çekiyor. Kimya alanında Nobel Ödülü’ne layık görülen Omar M. Yaghi ve ekibinin geliştirdiği sistem, çöl koşullarında bile içme suyu elde edebiliyor.
Birleşmiş Milletler tarafından bu yılın Şubat ayında yapılan açıklamaya göre, aşırı tüketim, kirlilik ve iklim değişikliği nedeniyle dünya ‘’küresel su iflası’’ riskiyle karşı karşıya. Halihazırda küresel nüfusun yüzde 75’i su güvensizliği yaşayan ülkelerde bulunuyor; dört milyar insan da yılın en az bir ayında ciddi su kıtlığı çekiyor.
Yaghi’nin çalışmasının merkezinde, “metal-organik iskeletler” (MOF) adı verilen özel bir malzeme yer alıyor. İlk kez 1998’de geliştirilen bu yapı, gazları emebilen ve depolayabilen gözenekli bir kristal sistem olarak tanımlanıyor. Bilimsel çalışmalara göre, yalnızca bir gram MOF’un iç yüzey alanı bir futbol sahasını kaplayabilecek büyüklüğe ulaşabiliyor.
Bu teknoloji zamanla su yakalama ve depolama amacıyla da uyarlandı. Araştırmalara göre MOF’lar, yüzde 10 gibi son derece düşük nem seviyelerinde bile havadaki suyu yakalayabiliyor. Bu oran, ABD’deki Death Valley gibi dünyanın en kurak bölgelerinden birinde ölçülen ortalama nemin bile altında.
Yaghi tarafından 2020’de kurulan Atoco, bu teknolojiyi taşınabilir sistemlere dönüştürdü. Yaklaşık bir yük konteyneri büyüklüğündeki üniteler, günde 1.000 litreye kadar saf içme suyu üretebiliyor.
Bu kapasite, kişi başı günlük ortalama 2 litre su tüketimi üzerinden hesaplandığında yaklaşık 500 kişinin içme suyu ihtiyacını karşılayabilecek düzeyde.
Teknolojinin henüz erken aşamada olduğu ve maliyetlerin yüksek seyrettiği belirtiliyor. Ancak sistemin 2026 itibarıyla özellikle su sıkıntısı yaşayan bölgelerde daha geniş ölçekte kullanıma sunulması öngörülüyor.
Çocukluğunu Ürdün’de suya erişimin sınırlı olduğu bir mülteci topluluğunda geçiren Yaghi için bu çalışma, bilimsel bir başarı olmanın yanı sıra kişisel bir anlam da ifade ediyor. Bilim insanı, geliştirdiği teknolojinin gelecekte suya erişimde küresel eşitsizlikleri azaltabileceğini umuyor.
Kaynak:
