Genel Yayın Yönetmeni

Selin Babacan

Editörler

Beyza Nur Seyhan
Dilek Koyuncu
Sıla Kararoğlu

Adres

Cumhuriyet Caddesi, El Irak Apt. 165/5 Harbiye 34373 İstanbul
T: +90 212 219 29 71
%100 ekolojik pazarlarda yeni dönem

Buğday Derneği olarak İstanbul %100 Ekolojik Pazarlar’da bugüne kadar yerel yönetimlere destek olarak gönüllü üstlendiğimiz operasyonel sorumluluğu, tamamen belediyelere bırakıyoruz. Bu konudaki bilgi ve deneyimimizi, Türkiye’de kurulmasını ve yaygınlaşmasını sağladığımız organik pazarlarla ilgili danışmanlık vermeye ve gıda sisteminin sağlıklı gelişmesine yönlendiriyoruz. 

Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği olarak 20 yıldır yerel yönetimlerle işbirliği çerçevesinde, gönüllü olarak yürüttüğümüz İstanbul’da Şişli, Kartal ve Bakırköy %100 Ekolojik Pazarları’ndaki operasyonel sorumluluğumuzu yerel yönetimlere, üreticilere ve organik pazar esnafına aktarıyoruz. 

Bugüne kadar Şişli, Kartal ve Bakırköy %100 Ekolojik Pazarlarında üstlendiğimiz ürün, miktar, belge denetimleri, arazi ziyaretleri, belediyeler ile birlikte yürüttüğümüz analiz işleri, iletişim ve halkla ilişkiler hizmetleri bundan böyle sadece yerel yönetimlerin sorumluluğunda olacak. 

%100 Ekolojik Pazar, Buğday Derneği’nin tescilli markası olması nedeniyle bu değişimle birlikte Ocak 2027’den itibaren Şişli, Kartal ve Bakırköy’de kurulan pazarlar %100 Ekolojik Pazar değil “Organik Pazar” olarak devam edecek. Öte yandan Buğday Derneği olarak %100 Ekolojik Pazar standartlarında çalışmak isteyen yerel yönetimlere ve sektör paydaşlarına danışmanlık, eğitim, iletişim hizmeti vermeye, ayrıca Buğday’ın oluşturduğu modelle devam eden İzmit ve Kayseri’deki %100 Ekolojik Pazarlar’daki danışmanlık hizmetimize devam edeceğiz. 

Ekolojik pazarlarda edindiğimiz birikim ve deneyimimizi, gıda sistemlerinin iyileştirilmesi ve agroekolojik üretim, tedarik ve tüketim sistemlerini yaygınlaştırmak için kullanacağız. 


Ne yaptık, ne yapacağız?

Türkiye’de organik (ekolojik) tarımı toplumun her kesimine hitap edecek şekilde yayma amacıyla, ilk adımlarını 2006 yılında Şişli’de attığımız %100 Ekolojik Pazarlar projesi, bu çerçevenin ötesine geçti ve giderek yaygınlaşan bir model oldu. Özellikle yeşil ekonomi alanında ekolojik bütüne hizmet eden çok paydaşlı bir iletişim ortamı ve ticari bir modele dönüşen ekolojik pazarlar, bu süreçte ekolojik üretici ve ürünlerin yaygınlaşmasının yanı sıra ürün çeşitliliğinin, gerçek gıda konusunda farkındalığın ve bu ürünlere ulaşılabilirliğin artmasına hizmet etti. 

Organik (ekolojik) ürün dükkânlarının kurulmasından, ekolojik kutu projesine, TaTuTa ekolojik çiftlik ziyaretleri ile doğa dostu üretim yapan çiftçilerin desteklenmesinden, Topluluk Destekli Kent Bahçesi ve gıda topluluklarına kadar ortaya koyduğu modeller ile ekolojik üretimin yaygınlaşması ve bu ürünlere erişebilirliğin artırılması için çalışan Buğday Derneği olarak yürüttüğümüz, %100 Ekolojik Pazarlar projesi sayesinde, amaçlarımıza yaklaşmada önemli aşamalar kaydettik.

Ekolojik yaşam, sağlıklı gıda sistemleri ve iklim dostu iş alanlarında da felsefeden uygulamaya kadar çok geniş bir platformda bir buluşma ve iletişim noktası olan %100 Ekolojik Pazarlar, yaptığı tanıtımlar, yarattığı gündem, sunduğu çeşitlilik ile diğer pazarlama alternatiflerinin önünü açtı, sağlıklı ürünlerin daha çok tüketiciye ulaşmasını sağladı. Böylelikle ekolojik üretimle birlikte ürün çeşitliliği de arttı. Ekolojik pazaryerlerinin müdavimleri, doğa dostu üretim yapan üreticiyle yüz yüze iletişim kurarak, ekolojik üretimi desteklemenin, aynı zamanda doğal döngülerin sağlıklı işlemesine hizmet ettiğinin farkına vardılar. 

Sağlıklı beslenmeye ve sağlıklı ürün üreten üreticiye pazar sağlama katkılarının yanı sıra ekolojik pazarlara ürün getiren üreticiler pestisit ve sentetik gübre kullanılmadan agroekolojik yöntemlerle üretim yaptığı için binlerce hektar alanda toprak canlılığı korunuyor, su varlığı temiz kalıyor, biyoçeşitlilik korunarak devam ediyor.

Üretici sayısı 25’ten 900’e ulaştı

2006’dan bu yana %100 Ekolojik Pazarları örnek alarak, Türkiye’nin çeşitli yerlerinde 20’yi aşkın Organik Pazar kuruldu. İlk kurulduğunda sadece birkaç yüz kişinin alışveriş yaptığı %100 Ekolojik Pazarlar’dan alışveriş edenlerin sayısı 5 bini aştı. Halen devam eden 14 organik pazarın 7’si yani yarısı Buğday Derneği öncülüğünde açılan pazarlar olup bugün hâlâ 5 tanesi %100 Ekolojik Pazar olarak devam etmekte.

Şişli %100 Ekolojik Pazar 2006’da kurulduğunda 25 üretici ve esnaf vardı. İlk açıldığı yıl Şişli %100 Ekolojik Pazar’da kullanılan tezgâh sayısı 45’ten 2026’da 300’e yükseldi. 20 yıl sonra bugün Buğday Derneği’nin destek ve danışmanlık verdiği İstanbul’daki 3 pazarda 53 üretici ve 21 esnaf alıcısıyla buluşuyor. Buğday Derneği veri kayıt ve takip programı verilerine göre bugüne kadar %100 Ekolojik Pazarlarda 900’e yakın üreticinin taze organik ürünleri tüketici ile buluşma şansı buldu. 

Şişli’de ilk yıl 3-5 ton civarında olan haftalık taze sebze-meyve satışları bugün, haftalık ortalama 20 ton civarında. Pazar, her cumartesi günü, perakende müşterileri haricinde çok sayıda dükkân, e-ticaret sitesi ve diğer organik pazarların esnafına da ürün tedarik kanalı oluyor. 

Ekolojik ürün üreticisiyle, kullanıcısını buluşturan ekolojik pazarlar, bir yanda 2006’ya kadar ihracat odaklı olan organik ürün sektöründe iç pazarın gelişmesini sağlarken diğer yanda organik ürün iç pazarında mevzuat eksikliklerinin giderilmesini ve tarladan tezgâha izleme ve hassas kontrol mekanizmalarındaki eksiklerin ortaya çıkmasını da sağlayarak, organik ürün sektörünün kendisini yenilemesine ön ayak oldu.


Model tamam ama mevzuat ve işbirliği yetersiz 

Kurduğumuz web tabanlı %100 Ekolojik Pazarlar veri kayıt ve takip programı sayesinde, olası riskleri minimuma indirmek üzere, pazara giren taze ürünler için bir veri kayıt sistemi oluşturduk. Sistem sayesinde tüm giriş, çıkışlar kayıt altına alınıyor ve böylece sertifika kuruluşları satış/stok takibi yapabiliyor. Ayrıca ekolojikpazarlar.org web sitesi, tüketicilerin pazarlara ürün gönderen tüm üreticilerin sertifikalarını görüp, kontrol etmesine olanak tanıyor. Pazar müşterileri web sitesinden hem organik tarım ve organik ürünler hem de üreticiler hakkında detaylı bilgiye ulaşabiliyor. 

Ancak %100 Ekolojik Pazarlar her ne kadar kuruluşundan denetim, kayıt ve belgeleme sistemine kadar tüm aşamalarında bir ticari model haline gelmiş olsa da, organik tarım ve pazaryerleri hakkındaki mevzuatların yetersiz olması, iç pazar ve aktörlerini yeterince desteklememesi, yerel yönetimlerin ekolojik pazarları yeterince sahiplenmemesi, sürekli değişen kadrolar gibi zorluklar halen aşılabilmiş değil. 

Buğday Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Leyla Aslan gıda sistemlerinin dönüşmesinde sağlıklı modeller oluşturmak için çalışmaya devam edeceklerini belirterek şunları söylüyor:
“Organik tarım, talebin artmasıyla ilk başladığı yıllardaki bütüncül felsefesinden uzaklaşmış görünse de uluslararası çapta sağlıklı gıda talebini karşılayabilecek yaygınlıkta bir tarım yöntemi olmayı sürdürüyor. Ancak Buğday Derneği olarak 2014’te İstanbul’da ev sahipliğini üstlendiğimiz 18. Organik Dünya Kongresi’nde de gördük ki, ilkeleri ile ticari büyüme arasında ikilemde kalan organik tarım sektörünün yeni bir vizyona ihtiyacı var. Bu anlamda üretimden tedariğe ve tüketime kadar bütüncül bir onarımı ve iyileşmeyi hedefleyen Agroekoloji Hareketi’nin yaygınlaşması için örnekler oluşturmaya devam edeceğiz.” 

Buğday Derneği Eş Genel Müdürü Batur Şehirlioğlu, ”STK olarak görevimizi fazlasıyla yaptığımıza inanıyoruz ve sorumluluğumuzun devam ettiği bilinciyle %100 Ekolojik Pazarlar’ı yerel yönetimler, sektörün paydaşlarının sorumluluk alanına taşıyoruz” diyor ve ekliyor: 
”20 yıllık süreçte %100 Ekolojik Pazarlar’da kurulum, yürütme, denetim ve bilgilendirme konusunda oluşturduğumuz altyapı, standartlar ve paydaşlar arası iletişim ağı, hem yerel yönetimin hem üreticilerin hem de pazar esnafının pazarı önce yürütme, ardından da denetleme sorumluluğunu devralmasına olanak tanıyor. Kayseri, İzmit gibi şehirlerde %100 Ekolojik Pazarlar standardıyla kurulan pazarlarda, Dernek olarak yerel organik tarım dernekleri ile ortak çalışıyor ve bu anlamda sorumlulukları paylaşıyoruz. Yani pazarı yönetmeden ama destek, standartlara uygunluk denetimi ve danışmanlık yaparak, kurduğumuz modelin bu şehirlerde yürütülmesini sağlıyoruz. Bundan böyle İstanbul’daki %100 Ekolojik Pazarlar’da da bu sorumluluk çerçevesinde hareket edeceğiz.”

Organik pazarların denetiminin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı teşkilatı ile kontrol ve sertifika kuruluşları ve yerel yönetimlerin sorumluluğunda olması gerekiyor. Bu nedenle yeni dönemde, oluşturduğumuz modelin standartlarına uyum konusunda izleyen, eğitim ve danışmanlık veren, iletişim ve lobi faaliyetleri yürüten bir konumda olacağız.

Dernek olarak söz konusu sorumluluk aktarımını gerçekleştirdikten sonra %100 Ekolojik Pazarlar’ın sağlıklı işlemesi için tanıklık etmeye, organik sektöründeki yasal boşlukların giderilmesi için çaba göstermeye, yerel yönetimlere eğitim ve danışmanlık hizmeti vermeye devam edeceğiz. 


Gerçek gıdaya erişimle ilgili alternatifler üretmeyi sürdüreceğiz

Ekolojik, sağlıklı, adil, sürdürülebilir ve dayanıklı üretim–türetim döngüleri oluşturma, güçlendirme ve katılım sağlama programı ile kamuoyunun bilgilendirilmesi ve örgütlenmesi hedefiyle geliştirdiğimiz %100 Ekolojik Pazarlar projesinin ve markasının sahibi olarak, ekolojik pazarların sürekliliği konusunda sorumluluğumuzun farkındayız. 

Bu farkındalıkla tarım ve gıda konusunda öncü bir sivil toplum kuruluşu olarak, ekolojik bütüne saygılı, adil ve güvenilir gıda sistemlerinin yaygınlaştırılması, bu yönde yeni modellerin geliştirilmesi yolunda adım atmayı ve sağlıklı ve adil gıdaya herkesin erişimi konusunda modeller geliştirmeyi sürdüreceğiz.