2022’den bu yana dünya genelinde her üç çocuktan biri, yaklaşık 911 milyon çocuk, iklim kaynaklı afetlere maruz kaldı.
Save the Children’ın yeni analizine göre, dünya liderleri Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) için bir araya gelirken, son beş yılda her yıl ağır iklim afetlerine maruz kalan çocukların ortalama sayısı, önceki beş yıllık döneme kıyasla yaklaşık yüzde 50 arttı.
Ocak 2022 ile Eylül 2026 arasında her yıl ortalama 330 milyon çocuk şiddetli sıcak hava dalgalarına, kuraklığa, tropikal siklonlara ve aşırı yağışlara maruz kaldı. Paris Anlaşması’nın yürürlüğe girmesinden kısa süre sonraki 2017–2021 döneminde bu sayı yıllık ortalama 222 milyondu.[1]
Yalnızca 2026 yılının ilk dokuz ayında yaklaşık 205 milyon çocuk ağır iklim olaylarına maruz kaldı.
2022’den bu yana dünya genelinde her üç çocuktan biri, yani 911 milyon çocuk, farklı şiddetlerdeki iklim kaynaklı afetlere maruz kaldı. Bu sayı, önceki beş yıllık döneme göre yüzde 17’lik bir artışa işaret ediyor.[2]
Çocuklar, iklim değişikliğinin etkilerine karşı en kırılgan gruplar arasında yer alıyor. Gelişmekte olan bedenleri aşırı hava koşullarına karşı daha savunmasızken, iklim kaynaklı afetlerin yol açtığı kesintiler sağlıkları, eğitimleri ve iyi olma hâlleri üzerinde uzun vadeli sonuçlar doğurabiliyor.
Örneğin orman yangınlarının neden olduğu hava kirliliği, çocuklarda zatürre ve solunum yolu hastalıklarının görülmesine önemli ölçüde katkıda bulunabiliyor. Aşırı sıcaklıklar nedeniyle okulların kapanması ise özellikle kız çocukları için daha yüksek olmak üzere, okulu bırakma riskini artırıyor.
2026 yılında ağır iklim olaylarından en fazla etkilenen bölge Batı Avrupa oldu. Bölgede her iki çocuktan biri şiddetli hava olaylarına maruz kalırken, art arda yaşanan rekor sıcak hava dalgaları kayıtlardaki en sıcak yaz mevsiminin yaşanmasına neden oldu.
Pasifik ve Doğu Asya’da ise ağır iklim afetlerine maruz kalan çocukların sayısı dünyanın diğer bölgelerinden daha yüksek. 2017’den bu yana bölgede her yıl ortalama 75 milyon çocuk, yani her yedi çocuktan biri, bu tür olaylarla karşı karşıya kaldı.
Pasifik ada ülkeleri, yükselen deniz seviyeleri ve giderek şiddetlenen fırtınaların etkilerini doğrudan yaşamaya devam ediyor. Bu ülkelerden Vanuatu, iklim değişikliği konusunda devletlerin hukuki yükümlülüklerine
ilişkin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nezdinde tarihi bir girişime öncülük etti.
Bu yılın mayıs ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Uluslararası Adalet Divanı’nın 2025 tarihli danışma görüşünü destekleyen önemli bir kararı kabul etti. Söz konusu görüş, devletlerin iklim sistemini koruma konusunda hukuki yükümlülükleri bulunduğunu ortaya koyarken, iklim değişikliğiyle mücadelede çocuk haklarına saygı gösterilmesi gerektiğini de teyit etti.
Vanuatu’dan 17 yaşındaki NextGen Gençlik Elçisi ve iklim savunucusu Haruka şunları söyledi:
“Pasifik ve Avustralya’daki gençlerin bakış açılarının COP öncesi toplantılarda ve COP’ta duyulması önemli. Çünkü iklim değişikliğiyle ilgili kararlar, bizim geleceğimizi ve miras alacağımız dünyayı ilgilendiren kararlar bu ortamlarda alınıyor. Pasifik’te bizler iklim değişikliğinin etkilerini doğrudan yaşıyoruz. Bu etkilerin en ağır sonuçlarıyla karşı karşıyayız. Bu nedenle sesimizin duyulması ve gençlerin bu sorundan etkilendiğinin kabul edilmesi çok önemli.”
Save the Children, bu yılın başlarında dünyanın afetlere en açık ülkelerinden biri olan Vanuatu’da, iki maceraperestin bağış desteğiyle konteyner mimarisi kullanılarak inşa edilen iklim değişikliğine dayanıklı bir sınıfın açılışını gerçekleştirdi. Bu sınıf, afetler sırasında da çocukların eğitimlerine devam edebilmelerini desteklemeyi amaçlıyor.
Save the Children Birleşik Krallık İklim Değişikliği ve Sürdürülebilir Ekonomiler Kıdemli Danışmanı Shruti Agarwal şunları söyledi:
“Afrika’da, Asya’da ve dünyanın dört bir yanında çocuklar, neden olmadıkları iklim değişikliğinin etkileriyle giderek daha ağır biçimde karşı karşıya kalıyor. Her sel, kuraklık, sıcak hava dalgası ve fırtına çocukların güvenliğini, eğitimini, sağlığını ve geleceğe dair umutlarını daha fazla tehdit ediyor. Üstelik bu afetler giderek şiddetleniyor. Buna rağmen liderlerin aldığı kararlar, sorunun büyüklüğü ve aciliyetiyle yeterince örtüşmüyor.
Her gecikme daha fazla çocuğu risk altına sokuyor. COP31’de hükümetler, iklim değişikliğinin çocuklar üzerindeki etkilerini ele almak, onların geleceğine yatırım yapmak ve haklarını, ihtiyaçlarını ve seslerini her iklim kararının merkezine yerleştirmek için ortak bir taahhütte bulunmalı. Çocukların bekleyecek zamanı yok.”
Save the Children Türkiye Program, Kalite ve Etki Direktörü Volkan Pirinççi ise şunları söyledi:
“İklim değişikliğinden söz ederken çoğu zaman gelecek nesillere nasıl bir dünya bırakacağımızı konuşuyoruz. Oysa iklim değişikliği geleceğin değil, bugünün sorunu. Mesele yalnızca çocuklara nasıl bir gelecek bırakacağımız değil, bugün onların haklarını nasıl koruyacağımızdır.
Bugün COP31’de Türkiye’den ve dünyanın farklı ülkelerinden çocuklarla birlikteyiz. Save the Children olarak çocukların COP31’e katılımını destekliyor, deneyimlerini, taleplerini ve çözüm önerilerini karar vericilere doğrudan aktarabilmeleri için çalışıyoruz. Ancak amacımız yalnızca çocukların seslerini duyurmak değil, bu seslerin iklim politikalarına ve karar alma süreçlerine gerçekten yansımasını sağlamak.
Eğitim, sağlık, temiz su ve sosyal koruma gibi temel hizmetlerin iklim değişikliğine karşı dayanıklılığını güçlendirmek ve iklim finansmanının çocukların haklarını ve ihtiyaçlarını gözetmesini sağlamak zorundayız.
Artık vaatlerden somut eyleme geçmenin zamanı. COP31’in başarısını yalnızca verilen sözlerle değil, bu sözlerin çocukların yaşamında yarattığı gerçek değişimle ölçmeliyiz. Çocukların yalnızca geleceğini değil, bugününü de korumak için harekete geçmeliyiz.”
Save the Children, hükümetler, şirketler ve politika yapıcılar dâhil olmak üzere tüm karar vericilere çocukları iklim kararlarının merkezine yerleştirme çağrısında bulunuyor.
Kuruluş, Paris Anlaşması’nın 1,5°C hedefiyle uyumlu biçimde fosil yakıt kullanımının ve sübvansiyonlarının acilen sonlandırılmasını ve her çocuğun iklim kaynaklı afetlerden sonra da güvenli bir ortamda öğrenme hakkını kullanabilmesi için eğitimin iklim müzakerelerinde önceliklendirilmesini talep ediyor.
Save the Children ayrıca, yüksek gelirli ülkelerin ve tarihsel olarak yüksek emisyona neden olan ülkelerin, çocuk hakları ve iklim adaleti ilkeleri doğrultusunda düşük gelirli ülkelere nitelikli iklim finansmanı sağlaması çağrısında bulunuyor.
[1] Paris Anlaşması Aralık 2015’te kabul edilmiş, Kasım 2016’da yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle analiz, Ocak 2017–Aralık 2021 dönemindeki beş yıl ile Ocak 2022–Eylül 2026 arasındaki yaklaşık beş yıllık dönemi karşılaştırmaktadır. 2026 verileri yalnızca Eylül ayına kadar olan dönemi kapsadığından, iki dönem arasındaki farkın 2026 yılı sonunda daha da belirginleşmesi beklenmektedir.
[2] Analizde aşağıdaki iklim kaynaklı tehlikeler dikkate alınmıştır:
- Sıcak hava dalgaları: Bir bölgede gündüz ve gece sıcaklıklarının en yüksek yüzde 1’lik dilimde olduğu en az üç ardışık gün. Daha ağır olaylar, en az altı sıcak hava dalgası günü olarak tanımlanmıştır.
- Kuraklık: En az üç ay süren şiddetli kuraklık (SPEI-3 değeri -1,5 veya altında). Daha ağır kuraklık, yılın en az yarısında 12 ayı aşan kuraklık koşullarının görülmesi olarak tanımlanmıştır.
- Tropikal siklonlar: Saatte en az 63 kilometre rüzgâr hızına sahip tropikal fırtınalar. Daha ağır olaylar, saatte en az 119 kilometre rüzgâr hızına ulaşan kasırga veya tayfun şiddetindeki olayları kapsamaktadır.
- Aşırı yağış: Yerel ölçekte ortalama 10 yılda bir görülebilecek şiddette günlük yağış. Daha ağır olaylar ise ortalama 50 yılda bir görülebilecek şiddetteki yağışlar olarak tanımlanmıştır.
