Orta Asya ülkeleri, çevresel sorunlara karşı ortak çözümler geliştirmek amacıyla düzenlenen ilk Bölgesel Ekolojik Zirve’de bir araya gelerek geniş kapsamlı yeni bölgesel iş birlikleri kurdu. Zirvede döngüsel ekonomi, buzulların korunması, biyolojik çeşitlilik ve hava kirliliği gibi kritik başlıklarda ortak eylem planları kabul edildi.
24 Nisan 2026’da Kazakistan’ın başkenti Astana’da gerçekleştirilen zirveye Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan liderleri katıldı. Ülkeler, çevre sorunlarının artık ulusal sınırlarla çözülemeyecek kadar içi içe geçtiği mesajı vererek bölgesel dayanışmayı güçlendirme kararı aldı.
BM Çevre Programı (UNEP) tarafından desteklenen yeni platform, döngüsel ekonomi yaklaşımının ortak bir çerçevede geliştirilmesini hedefliyor. Dünya Bankası verilerine göre yalnızca Kazakistan’da inşaat sektöründe döngüsel ekonomiye yapılacak 289 milyon dolarlık yatırım, 1,3 milyar dolarlık ekonomik kazanç yaratırken sera gazı emisyonlarını da yüzde 5 oranında azaltma potansiyeli taşıyor.
Hazar Denizi için kritik uyarı: Su seviyesi hızla düşüyor
Zirvede öne çıkan başlıklardan biri de Hazar Denizi oldu. 1990’lardan bu yana su seviyesinin yaklaşık iki metre düştüğü, mevcut eğilim devam ederse 8 ila 21 metre daha düşebileceği uyarısı yapıldı.
Bu durumun limanlar, balıkçılık faaliyetleri, kıyı yerleşimleri ve altyapı üzerinde ciddi ekonomik ve sosyal sonuçlar doğurabileceği belirtildi. Ayrıca milyonlarca insanın yer değiştirme riskiyle karşı karşıya kalabileceğine dikkat çekildi.
2006’dan bu yana yürürlükte olan ve UNEP tarafından sekretaryası yürütülen Tahran Sözleşmesi kapsamında iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanırken, ekosistemleri koruyan ve ekonomik kalkınmayı destekleyen entegre çözümlerin önemi öne çıktı.
Zirvede kurulan yeni bölgesel buzullar platformu, su güvenliği açısından kritik bir adım olarak değerlendirildi. Orta Asya’nın tatlı su kaynaklarının yüzde 30 ila yüzde 60’ını sağlayan buzulların hızla erimesi, hem kuraklık hem de ani sel risklerini artırıyor.
Bu durum tarım, enerji üretimi ve kırsal yaşam üzerinde doğrudan tehdit oluşturuyor.
Ülkeler, biyolojik çeşitliliğin korunmasını sürdürülebilir kalkınmanın temel şartı kabul ederek ortak bir bölgesel deklarasyona imza attı. Veri paylaşımı, ortak izleme sistemleri ve doğa koruma politikalarının güçlendirilmesi kararlaştırıldı.
Aynı zamanda enerji, ulaşım ve sanayi kaynaklı hava kirliliği ile kum ve toz fırtınalarına karşı ortak mücadele planları geliştirildi.
Metan emisyonlarında büyük azaltım fırsatı
Orta Asya dünya genelinde metan sızıntılarının yoğun olduğu bölgelerden biri ve bu alanda UNEP’in Metan Emisyonları Gözlemevi ve “Methane Alert and Response System” aracılığıyla önemli azaltım sağlama potansiyeline dikkat çekildi.
Bölgede hava kirliliğinin her yıl on binlerce erken ölüme yol açtığı ve bazı ülkelerin dünyanın en kirli 30 ülkesi arasında yer aldığı hatırlatıldı.
UNEP destekli projeler kapsamında Kırgızistan’da yaklaşık 800 bin hektarlık yeni bir ekolojik koridor oluşturuldu. Bu alanın, iklim değişikliğine uyum sağlayan yaban hayatı hareketliliğini desteklemesi ve ileride bölgesel koruma ağlarıyla birleşmesi hedefleniyor.
Uzmanlara göre zirvede atılan adımlar, Orta Asya’nın iklim değişikliğine karşı daha dirençli ve iş birliğine dayalı bir gelecek inşa etmesi için önemli bir başlangıç niteliği taşıyor.
Kaynak:
