Kadın girişimcilerden oluşan güneş enerjisi dağıtım ağı Solar Sister, altı Afrika ülkesinde yarattığı girişimcilik ağıyla 10 binden fazla kadının kendi işini kurarak gelir elde etmesine ve ekonomik bağımsızlığını kazanmasına olanak sağlıyor.
Afrika’nın kırsal kesimlerinde milyonlarca hane hâlâ elektrik şebekesine erişemiyor. Solar Sister’ın hikâyesi de tam bu noktada, 2008 yılında Uganda’da başlıyor: eski bir yatırım bankacısı olan Katherine Lucey, kırsalda yaşayan çiftçi Rebecca ile tanışıyor. Rebecca, tavuk kümesini aydınlatmak için kullandığı küçük bir güneş paneliyle üretimini artırmış, kazandığı gelirle hem ailesinin yaşam koşullarını iyileştirmiş hem de köyüne bir okul kazandırmış. Lucey bu hikâyeden yola çıkarak kendine şunu soruyor: Bir kadın bir güneş paneliyle bu kadar fark yaratabiliyorsa, bütün bir kadın ağı neler başarabilir?
Kısa süre sonra enerji ekonomisti Neha Misra ile tanışan Lucey, Hindistan’ın Sundarbans bölgesinde kadın odaklı güneş enerjisi girişimlerinin yarattığı dönüşüme tanık olan Misra’yla birlikte 2009 yılında Solar Sister’ı kuruyor. Böylece enerji yoksulluğuna, sorunu sadece teknik değil, toplumsal cinsiyet eşitliği meselesi olarak da ele alan farklı bir çözüm doğuyor.
Solar Sister’a katılan her kadına küçük bir çanta veriliyor. Bu çantada güneş enerjili lambalar, ev tipi güneş sistemleri, temiz ocaklar ve satış eğitimi yer alıyor. Kadınlar bu ürünleri önce kendi ailesine, ardından komşularına ve çevresindeki tanıdıklarına ulaştırıyor. Bu kişisel bağlantılar zamanla şebekenin ulaşamadığı en uzak köylere kadar uzanan bir dağıtım ağına dönüşüyor. Ürün satışlarından elde edilen gelir ise kadınların kendi işlerini büyütmesine ve daha fazla haneye enerji ulaştırmasına katkı sağlıyor.
4 binden fazla kadın, altı ülke
Bugün “Solar Sister Entrepreneurs (Solar Sister Girişimcileri)” adı verilen kadınların sayısı 20 bölgede 4 binin üzerinde. Kuruluşun desteklediği girişimci ağı bugüne kadar 10 binden fazla kadının kendi işini kurmasına katkı sağladı. Kuruluş, faaliyetlerini başta Uganda, Tanzanya, Nijerya ve Kenya olmak üzere Ruanda ve Güney Sudan’a kadar genişletmiş durumda. 2022 yılında Kenya merkezli LivelyHoods ile birleşen Solar Sister, etki alanını daha da büyütmeyi hedefliyor.
Ağustos 2025’te 60 Decibels tarafından Uluslararası Kalkınma Araştırmaları Merkezi (IDRC), Aspen Network of Development Entrepreneurs (ANDE) ve 2X Global iş birliğiyle yayımlanan Mezun Etki Raporu (Alumni Impact Report), Solar Sister’ın kadınların yaşamında yarattığı kalıcı etkiyi ortaya koydu. Kuruluşla en az bir yıldır bağlantısı bulunmayan 474 kadınla gerçekleştirilen görüşmeler, programın ekonomik ve sosyal açıdan uzun vadeli sonuçlar sağladığını gösterdi.
Araştırmaya katılan kadınların yüzde 92’si hâlâ gelir elde ettikleri bir işte faaliyet gösterdiğini, yüzde 65’i ise yeni bir iş kurduğunu belirtti. Yaklaşık yarısının kendi hanesindeki mali kararlarda söz sahibi olduğu görülürken, 10 kadından 9’u yaşam kalitesinin iyileştiğini ifade etti. Gıda güvenliği, çocukların eğitimi ve enerjiye erişim, iyileşmenin öne çıktığı alanlar arasında yer aldı. Katılımcıların yüzde 80’i evde daha fazla saygı gördüğünü, yüzde 85’i ise toplumdaki sosyal statüsünün yükseldiğini belirtti. Veriler, Solar Sister’ın etkisinin yalnızca enerjiye erişim sağlamakla sınırlı kalmadığını, kadınların ekonomik bağımsızlığını güçlendirdiğini ve toplumsal konumlarında kalıcı bir değişim yarattığını da ortaya koyuyor.
Solar Sister’ın çalışmaları uluslararası alanda da karşılık buluyor. Kuruluş, 10 binden fazla kadın girişimciyi iş kurmaya destekleme başarısıyla 2024 Ashden Ödülleri’nde finalist oldu. Ayrıca Tanzanya ve Kenya’da African Wildlife Foundation, Kenya’da ise Nobel ödüllü çevre aktivisti Wangari Maathai’nin kurduğu Green Belt Movement ile ortaklıklar yürütüyor.
Solar Sister’ın hikâyesi, güneş enerjisinin kırsal Afrika’ya taşıdığı şeyin ışıktan ibaret olmadığını gösteriyor. Bugün ağdaki her kadın hem kendi hanesinde hem de köyünde bu değişimin somut bir kanıtı haline gelmeye devam ediyor.
Kaynaklar: Solar Sister (solarsister.org), Real Leaders (real-leaders.com), Ashden.org
