Dünya, yaklaşık 500 yıldır kullandığı haritayı değiştirmeye hazırlanıyor.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Afrika’nın gerçek yüzölçümünü olduğundan çok daha küçük gösteren 16. yüzyıla ait Mercator projeksiyonunun yerine, kıtaların yüzölçümlerini daha doğru yansıtan Equal Earth haritasının kullanılmasını öngören kararı kabul etti.
Yapılan oylamada 164 ülke karar lehinde oy kullanırken, yalnızca ABD karara karşı çıktı. Altı ülke ise çekimser kaldı.
Kararın uygulanması zorunlu değil. Ancak düzenlemenin, dünya genelinde eğitim müfredatından dijital haritalara ve kamu yönetiminde kullanılan teknolojilere kadar geniş bir alanda değişimin önünü açması bekleniyor.
Afrika, Grönland’dan 14 kat büyük
Mercator projeksiyonu, Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından 1569’da denizcilerin okyanuslarda yön bulmasını kolaylaştırmak amacıyla geliştirildi. Navigasyon açısından sağladığı avantaj sayesinde kısa sürede yaygınlaşan projeksiyon, zamanla dünyanın en çok kullanılan harita sistemlerinden biri haline geldi.
Ancak Mercator projeksiyonunun önemli bir dezavantajı bulunuyor: Dünyanın küresel yüzeyini düz haritaya aktarmak için kullanılan matematiksel yöntem, Ekvator’a yakın bölgeleri olduğundan küçük, kutuplara doğru uzanan bölgeleri ise olduğundan büyük gösteriyor.
Bunun en çarpıcı örneklerinden biri Afrika ve Grönland arasındaki büyüklük farkı.
Mercator haritasında iki bölge neredeyse aynı büyüklükte görünürken, gerçekte Afrika’nın yüzölçümü Grönland’ın yaklaşık 14 katı. Kanada, Rusya ve İskandinav ülkeleri gibi kuzeyde yer alan bölgeler de gerçek yüzölçümlerine göre haritalarda daha büyük görünüyor.
#CorrectTheMap kampanyasını destekleyenler, bu görsel çarpıtmanın yalnızca coğrafi bir yanılgı olmadığını, Afrika’nın dünyadaki konumuna ilişkin algıyı da etkilediğini savunuyor.
Kararın hazırlanmasına öncülük eden Togo, #CorrectTheMap girişimini Afrika Birliği’nin desteğiyle yürüttü.
Oylama öncesinde tartışmanın siyasi değil, bilimsel temellere dayandığını belirten Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey, mevcut haritaların yarattığı çarpıklıkların bilimsel veriler ışığında değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Tarihçiler ve coğrafyacılar da Mercator projeksiyonunun Batı merkezli dünya algısını güçlendirdiği görüşünü uzun süredir dile getiriyor. Bazı aktivistler bu yaklaşımı “kartografik sömürgecilik” olarak nitelendiriyor.
Eleştirmenlere göre mesele yalnızca Afrika’nın haritada küçük görünmesinden ibaret değil. Dünya haritasındaki bu görsel dengesizlik, Küresel Güney’in fiziksel ve sembolik ağırlığının olduğundan daha düşük algılanmasına yol açarken, Kuzey Yarımküre’deki ülkeleri olduğundan daha büyük gösteriyor.
Daha gerçekçi bir dünya haritası
Togo’nun #CorrectTheMap kampanyası, 2018’de uluslararası kartograflar ekibi tarafından geliştirilen Equal Earth projeksiyonunu destekliyor.
Equal Earth, kıtaların birbirlerine göre yüzölçümlerini daha gerçeğe yakın oranlarda göstermeyi amaçlıyor. Projeksiyon, Mercator haritasında özellikle Ekvator çevresindeki bölgelerin uğradığı küçülmeyi azaltıyor.
Kampanyanın destekçileri, Equal Earth’ün yalnızca daha doğru bir coğrafi temsil sunmakla kalmayacağını, Afrika’nın dünya üzerindeki konumuna ilişkin yerleşik algıların değişmesine de katkı sağlayacağını savunuyor.
Fransa, BM oylaması öncesinde karara destek verdi. Paris yönetimi, dünya haritalarında Mercator projeksiyonlarından vazgeçerek yüzölçümlerini daha doğru yansıtan Equal Earth’e benzer özellikler taşıyan Eckert IV projeksiyonunu kullanacak.
Togo hükümeti, BM kararının hayata geçirilmesi için gelecek yılın ilk çeyreğinde başkent Lomé’de UNESCO, Afrika Birliği ve Google Maps gibi kuruluşların da katılacağı bir toplantı düzenlemeyi planlıyor.
Toplantının amacı, kararın eğitimden dijital haritalara kadar farklı alanlarda nasıl uygulanabileceğini belirlemek.
Kaynak:
https://www.theguardian.com/world/2026/sep/04/un-vote-world-map-mercator-equal-earth-africa
