Avrupa Birliği’nde büyük şirketlerin satılamayan kıyafet, aksesuar ve ayakkabıları imha etmesini yasaklayan düzenleme yürürlüğe girdi. Döngüsel ekonomiyi güçlendirmeyi hedefleyen uygulama, 2030’dan itibaren orta ölçekli işletmeler için de zorunlu olacak.
Düzenleme, ürünlerin daha uzun ömürlü, tamir edilebilir ve kaynak verimliliği yüksek şekilde tasarlanmasını hedefleyen Eko-Tasarım Yönetmeliği (Ecodesign for Sustainable Products Regulation – ESPR) kapsamında hayata geçirildi. Yönetmelik, kullanılabilir durumdaki ürünlerin ve bunların üretiminde kullanılan hammadde, enerji ve diğer kaynakların israf edilmesini önlemeyi amaçlıyor.
Yeni kurallara göre şirketler, satılamayan ürünleri imha etmek yerine öncelikle indirimli satış, farklı pazarlarda değerlendirme, hayır kurumları veya sosyal girişimlere bağışlama ya da onarım, yenileme ve bakım süreçlerinden geçirerek yeniden kullanıma hazırlama gibi seçeneklerle yükümlü olacak.
İmha ise yalnızca istisnai durumlarda mümkün olacak. Tehlikeli, hasarlı veya sahte ürünler ile fikri mülkiyet haklarını ihlal eden ya da bağış kuruluşlarınca kabul edilmeyen ürünler bu kapsamda değerlendirilecek. Bu durumlarda dahi şirketlerin atık yönetimi hiyerarşisine uyması ve geri dönüşüme öncelik vermesi gerekecek.
İstisnaların kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla şirketlerin, imha gerekçelerini belge veya test sonuçlarıyla kanıtlaması ve her yıl hangi ürünleri imha ettiklerine ilişkin rapor yayımlaması gerekecek. Ayrıca denetimlerde kullanılmak üzere ilgili belgeleri beş yıl boyunca saklamakla yükümlü olacaklar.
2024 yılında yürürlüğe giren ESPR Yönetmeliği, AB genelinde ürünlerin daha dayanıklı, tamir edilebilir, geri dönüştürülebilir ve kaynak verimliliği yüksek şekilde tasarlanmasını öngören ortak standartlar getiriyor.
Avrupa Çevre Ajansı’nın tahminlerine göre, Avrupa’da piyasaya sürülen tekstil ürünlerinin yüzde 4 ila 9’u hiç kullanılmadan imha ediliyor. Bu da her yıl 264 bin ila 594 bin ton tekstil ürününün çöpe gitmesi anlamına geliyor.
Avrupa Komisyonu, kullanılabilir durumdaki ürünlerin imha edilmesinin üretim sürecinde kullanılan hammadde, su, enerji ve emeğin boşa gitmesine neden olduğunu, ayrıca gereksiz sera gazı emisyonu yarattığını vurguluyor.
Komisyon, iş dünyası, sivil toplum kuruluşları ve uzmanlarla yürütülen kapsamlı görüşmeler sonucunda yeniden kullanım, onarım ve kaynak verimliliğini artıran iş modellerini teşvik etmeyi hedefliyor. Bu yaklaşımla, döngüsel ekonomiye geçişin hızlandırılması ve Avrupa ekonomisinin rekabet gücünün artırılması amaçlanıyor.
Kaynak:
https://www.eunews.it/en/2026/07/20/it-is-prohibited-to-destroy-unsold-shoes-and-clothing-in-the-eu/
