Mercan resifleri, deniz sıcak hava dalgaları nedeniyle giderek daha sık beyazlıyor. Araştırmacılar, su altı gölgeliklerinin bu süreci yavaşlatabileceğini belirtiyor.
Denizlerdeki aşırı sıcaklıklar mercan resiflerini tehdit ederken bilim insanları, mercanları yoğun güneş ışığından korumak için su altında şemsiye benzeri gölgelikler kullanmayı deniyor. Florida’da yürütülen bir araştırma, bu yöntemin aşırı sıcak dönemlerinde mercanlara geçici koruma sağlayabileceğini ortaya koyuyor.
Okyanus sıcaklıklarının yükselmesi, dünya genelindeki mercan resiflerini tehdit ediyor. Sular aşırı ısındığında mercanlar, dokularında yaşayan ve temel besin kaynaklarını oluşturan mikroskobik algleri dışarı atıyor. Bu durum mercanların beyazlamasına ve besin kaynaklarını kaybetmesine yol açıyor.
Nova Southeastern Üniversitesi’nden Karen Neely’nin liderliğinde yürütülen ve Frontiers in Marine Science dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, gölgeleme gibi yöntemler, sınırlı alanlarda ve geçici olarak koruma sağlayabilir.
Araştırma, 2023’te Florida Keys bölgesini etkileyen rekor düzeydeki deniz sıcak hava dalgasının ardından başladı. Bölgede incelenen alanların çoğunda tüm mercan türleri beyazladı. Geyik boynuzu biçimindeki dallı mercanlar ise neredeyse tamamen yok oldu. Kıyıya yakın bir araştırma alanında izlenen mercanların yarısından fazlası canlı dokularının bir bölümünü ya da tamamını kaybetti.
Araştırmacılar, benzer olaylarda belirli mercanları korumaya yönelik yöntemleri sınamak amacıyla 2024 yazında Florida Keys’in güneyinde iki mercan türüne ait 40 koloniyi seçti. Kolonilerin yarısı doğal koşullarda bırakılırken diğer yarısının üzerine PVC çerçeveler ve naylon ağlardan oluşan, mercanların yaklaşık 30 santimetre üzerinde yüzen gölgelikler yerleştirildi.
Gölgeliklerin amacı suyu soğutmak değil, mercanlara ulaşan yoğun güneş ışığını ve ultraviyole (UV) ışınlarını azaltmaktı.
Temmuz 2024’te mercanları izlemeye başlayan dalgıçlar, yaz sıcaklıklarının yoğunlaştığı ağustos ayında onların üzerine gölgelikler yerleştirdi. Kasım ayında sular soğuyana kadar mercanların renklerindeki değişimi ve dokularında yaşayan algleri takip etti.
Araştırma alanında 1985’ten bu yana kaydedilen en yüksek ikinci sıcaklık stresi düzeyine ulaşılmasına rağmen gölgelik altındaki bazı mercanlar renklerini yeniden kazanmaya başladı. Korumasız bırakılan mercanlar ise deneyin en sıcak döneminde daha solgun hale geldi.
Yöntemin tüm resifleri korumak için kullanılmasının pratik olmadığını vurgulayan araştırmacılar, gölgeliklerin aşırı sıcaklık dönemlerinde hassas mercan kolonilerini desteklemek için değerlendirilebileceğini söylüyor.
Deniz sıcak hava dalgaları mercan resiflerini tehdit ediyor
Okyanuslardaki sıcaklık artışı, mercanların toparlanması için gereken süreyi de kısaltıyor. Küresel Mercan Resifleri İzleme Ağı’nın ağustos ayında yayımladığı rapora göre, geçmişte yaklaşık her 10 yılda bir görülen mercan beyazlaması olayları artık ortalama beş ila altı yılda bir yaşanıyor.
2023’te başlayan son küresel mercan beyazlaması olayı sırasında, 2023-2024 döneminde sert mercan örtüsü dünya genelinde yüzde 8,9 azaldı. Bu, kayıtlardaki en büyük yıllık düşüş oldu. Mart 2025 itibarıyla dünya genelindeki resiflerin yüzde 84’ü beyazlamaya yol açabilecek sıcaklıklara maruz kaldı. Avustralya’daki Büyük Set Resifi’nin bazı bölgelerinde ise yaklaşık 40 yıllık izleme sürecinin en büyük yıllık canlı mercan kayıpları kaydedildi.
Su altı gölgelikleri, denizlerde sıcak hava dalgalarının yol açtığı hasarı sınırlamak için yeni bir araç sağlayabilir. Ancak mercan resiflerinin uzun vadede korunması, okyanusların daha fazla ısınmasını önleyecek adımların atılmasına bağlı.
Kaynak:
