DSÖ verilerine göre küresel yaşam beklentisi 2023’te 73,3 yıla yükselerek pandemi öncesindeki seviyeye yaklaştı. Ancak sağlıklı yaşam süresindeki toparlanma daha yavaş ilerliyor ve kronik hastalıkların küresel yükü artıyor.
Dünya genelinde yaşam beklentisi, COVID-19 pandemisinin yol açtığı düşüşün ardından yeniden pandemi öncesi seviyesine yaklaştı. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) yayımladığı Global Health Estimates verilerine göre, küresel yaşam beklentisi 2023’te 73,3 yıla çıkarak pandemi öncesindeki 73,4 yıla yaklaştı.
Ancak daha uzun yaşamak, daha uzun süre sağlıklı yaşamak anlamına gelmiyor. İnsanların sağlıklı geçirdiği yılları ifade eden sağlıklı yaşam beklentisi 2023’te 62,8 yıl olarak ölçüldü. Bu rakam, 2019 seviyesinin hâlâ 0,4 yıl gerisinde.
DSÖ, önümüzdeki dönemin temel hedefin yaşam süresindeki artışı sağlıkla geçirilen yıllara dönüştürmek ve sağlık sistemlerini yaşlanan ve değişen nüfusların ihtiyaçlarına hazırlamak olduğunu belirtiyor.
Ölüm nedenleri değişiyor
DSÖ’nün 2000-2023 dönemini kapsayan verileri, insanların ölüm nedenlerinde uzun vadeli bir değişime de işaret ediyor. 2023’te bulaşıcı hastalıklar, düşük gelirli ülkelerdeki toplam ölümlerin yarısından daha azına neden oldu. Bu durum, söz konusu ülkeler açısından önemli bir eşik olarak değerlendiriliyor.
Dünya genelinde ise bulaşıcı olmayan hastalıkların (BOH) payı hızla artıyor. Kronik hastalıklar 2000’de küresel ölümlerin yüzde 58’ine neden olurken, bu oran 2023’te yüzde 74’e yükseldi. Dünyadaki en yaygın 10 ölüm nedeninden sekizini bulaşıcı olmayan hastalıklardan oluşturdu.
Kalp ve damar hastalıkları küresel ölçekte en büyük sağlık yükünü yaratmayı sürdürüyor. Tek başına iskemik kalp hastalığı, 2023’te yaklaşık 9,5 milyon kişinin ölümüne ve 210 milyon yıllık sağlıklı yaşam kaybına yol açtı.
Demans beşinci sıraya yükseldi
Kronik hastalıkların yanı sıra demans da küresel sağlık gündeminde giderek daha büyük yer tutuyor. 2000’de dünya genelindeki ölüm nedenleri arasında 19’uncu sırada yer alan demans, 2023’te beşinci sıraya yükseldi. Demansa bağlı ölümler bu dönemde üç katına çıktı.
Diyabete bağlı ölüm riski de özellikle Güneydoğu Asya’da olmak üzere 2000’den bu yana önemli ölçüde arttı.
Ruh sağlığı seounlarında da dikkat çekici bir yükseliş görüldü. 2019-2023 döneminde depresyon nedeniyle kaybedilen sağlıklı yaşam süresi yaklaşık yüzde 20, anksiyete bozuklukları nedeniyle kaybedilen süre ise yaklaşık yüzde 45 arttı.
DSÖ’nün ortaya koyduğu bu tablo, küresel sağlıkta yeni bir döneme işaret ediyor. İnsanlar yeniden daha uzun yaşıyor ancak bu yılların ne kadarının sağlıklı geçirildiği giderek daha önemli hale geliyor. Kuruma göre veriler, ülkelerin yalnızca yaşam süresini uzatmaya değil, insanların daha uzun ve daha sağlıklı yaşamasını sağlayacak koşulları güçlendirmeye odaklaması gerektiğini ortaya koyuyor.
Kaynak.
