Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) en büyük bağışçısı olan Norveç’in kurumun çevre projelerine yönelik finansmanı geçici olarak durdurması, küresel plastik anlaşması müzakerelerinin geleceğine ilişkin endişeleri artırdı. Kararın halihazırda çıkmaza giren görüşmeleri daha da zorlaştırabileceği belirtiliyor.
Kaynaklara göre UNEP İcra Direktörü Inger Andersen, iki hafta önce Norveç Kalkınma İşbirliği Ajansı’nın (Norad) Genel Direktörü ile görüştü ve bütçe kararları netleşene kadar “tüm finansman anlaşmalarının askıya alındığı” bilgisi kendisine iletildi.
Norveç son yıllarda UNEP’in en büyük destekçisi konumundaydı. Ülke, 2025’e kadar geçen üç yılda programa yıllık 12 milyon dolar katkı sağladı. Buna ek olarak 2025 yılında Planetary Fund’a 19 milyon dolar, çeşitli çevre programlarına ise 7,8 milyon dolar aktardı. Uzmanlar, finansmandaki kısa süreli bir duraksamanın bile, ciddi bütçe baskısı altında bulunan BM çevre sisteminde belirsizlik yaratabileceğini söylüyor.
Kararın en kritik etkisinin ise küresel plastik kirliliği anlaşması müzakerelerinde hissedilmesi bekleniyor. 2022’den bu yana ülkeler, plastik üretimi ve kullanımını sınırlandıracak bağlayıcı bir anlaşma üzerinde uzlaşmaya çalışıyor. Ancak altı tur görüşmeye rağmen henüz somut bir ilerleme sağlanamadı.
Guardian’ın ulaştığı bir Norad e-postasına göre, gelişmekte olan ülkelerde plastik kirliliğiyle mücadele projelerine yönelik yeni finansman çağrısı da ertelendi. Yıllık 4 ila 6 milyon sterlin büyüklüğündeki programın, ülkelerin plastik anlaşması sürecine katılımını desteklemek amacıyla kullanılması planlanıyordu.
Çevre örgütleri, kararın zamanlamasının son derece kritik olduğuna dikkat çekiyor.
Norveç, plastik anlaşması görüşmelerinde Ruanda ile birlikte “yüksek hedef koalisyonu”nun eş başkanlığını yürütüyor. Söz konusu koalisyon, plastiğin tüm yaşam döngüsünü kapsayan “iddialı” ve yasal bağlayıcılığı olan bir anlaşma talep ediyor. Buna karşılık bazı petrol üreticisi ülkeler, plastik üretimine sınırlama getirecek adımları engellemekle suçlanıyor.
Norveç merkezli çevre kuruluşu GRID-Arendal’ın Direktörü Karen Landmark, finansman duraksamasının diğer ülkelerin de hedeflerini düşürmesi için bahane yaratabileceğini söyledi. Landmark, “Norveç yıllardır güçlü bir plastik anlaşması için yapıcı liderlik üstleniyordu. Böyle bir ülkenin desteğini geri çekmesi sınırlarının çok ötesinde sonuçlar doğurabilir” dedi.
Öte yandan Norveç hükümeti son dönemde çevre politikaları konusunda iç baskılarla karşı karşıya. Petrol ve gaz gelirlerinden 2025 yılında yaklaşık 52 milyar sterlin kazanan ülke, geçtiğimiz hafta Kuzey Denizi’ndeki üç doğalgaz sahasını yeniden açma planı nedeniyle eleştirilmişti.
Norveç Yeşiller Partisi’nden Frøya Skjold Sjursæther ise olası kesintiyi “tam bir skandal” olarak nitelendirdi. Sjursæther, “Norveç petrolü her yıl milyonlarca ton plastiğin üretimine katkı sağlıyor. Bu nedenle ülkenin küresel plastik temizliği çabalarından geri çekilmesi kabul edilemez” ifadelerini kullandı.
Norad yetkilileri ise finansmanın tamamen kesilmediğini, bazı programların yeniden değerlendirme sürecinde olduğunu savundu. Kurumdan yapılan açıklamada, gelecekteki iş birliğinin kapsamının 2026 ortasına kadar netleşeceği belirtildi.
WWF Norveç Koruma Direktörü Eirik Lindebjerg ise kullanılan “muğlak” dilden endişe duyduğunu belirterek, “Eğer bu finansmanı sürdürmeyi planlıyorlarsa neden bu kadar büyük bir belirsizlik yaratılıyor?” dedi.
Norveç Uluslararası Kalkınma Bakanı Åsmund Aukrust ise ülkenin “öngörülemeyen ekonomik koşullar” altında bütçe planlaması yaptığını belirterek, “Bütçedeki her kron dikkatle değerlendirilmek zorunda” yanıtını verdi.
UNEP sözcüsü ise Norveç’in çevre liderliğini sürdüreceğine inandıklarını açıkladı.
Kaynak:
