Uganda’daki Kibale Ulusal Parkı’nda uzun yıllar boyunca barış içinde yaşayan bir şempanze topluluğunda yaşanan dramatik kırılma, bilim insanlarını şaşkına çevirdi. Yirmi yılı aşkın süredir barış içinde yaşadıkları gözlemlenen grup, beklenmedik bir şekilde ikiye bölündü ve ardından ölümcül çatışma başladı.
Science dergisinde yayımlanan çarpıcı bir çalışmaya göre, dünyanın bilinen en büyük vahşi şempanze topluluklarından biri olan Ngogo grubu uzun yıllar boyunca meyve ve yaprak tüketerek, dinlenerek ve birbirlerini temizleyerek sakin bir yaşam sürüyordu. Ancak bu istikrarlı yapı rekabet ve gerilimin artmasıyla zaman içinde parçalandı. 2015’ten itibaren belirginleşen bölünme, 2017 sonunda iki ayrı gruba dönüştü.
Bilim insanlarının bulgularına göre, Batı ve Merkez olarak adlandırılan bu iki grup arasındaki şiddet, 2018 yılından itibaren sistematik hale geldi. Özellikle Batı grubunun Merkez grubuna yönelik saldırılarında, çoğunluğu yetişkin erkekler ve yavrular olmak üzere toplam 28 şempanze hayatını kaybetti. Bazı bireylerin ise kaybolduğu ve bu sayının daha yüksek olabileceği belirtiliyor.
Araştırmanın baş yazarı, Aaron Sandel, saldırıların organize ve son derece sert olduğunu belirterek, “Isırma, yumruklama, sürükleme ve tekmeleme gibi davranışlar görüyoruz. Bu saldırılar kısa sürede ölümle sonuçlanabiliyor’’ dedi.
Araştırmacılar, şempanzelerin yabancı gruplara saldırmasının bilinen bir davranış olduğunu ancak burada yaşananların alışılmışın dışında olduğuna dikkat çekiyor. Çünkü çatışan taraflar, yıllarca birlikte yaşamış, iş birliği yapmış ve birbirlerini yakından tanıyan aynı grubun parçası olan bireylerden oluşuyor.
Uzmanlara göre bu bölünmenin arkasında birden fazla etken bulunuyor. Grubun aşırı büyümesi kaynak paylaşımını zorlaştırırken, erkekler arasındaki çiftleşme rekabeti de artmış olabilir. Ayrıca 2014 ve 2017 yıllarında yaşanan ve çok sayıda şempanzenin ölümüne yol açan hastalıklar, sosyal dengeleri bozarak gerilimi tetiklemiş olabilir.
2015 yılında grubun lideri olan alfa erkeğin değişmesi de çatışmaların artmasında önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor. Aynı dönemde grup içindeki alt kümelerin birbirinden uzaklaşmaya başladığı ve 2017 yılı sonunda tamamen iki ayrı topluluğa dönüştüğü ifade ediliyor.
Araştırmaya göre saldırılar son derece organize şekilde gerçekleşiyor ve bazı vakalar 15 dakikadan kısa sürede ölümle sonuçlanıyor. Yetişkin şempanzelerin genellikle iç kanama nedeniyle öldüğü düşünülürken, yavruların ise çok daha hızlı şekilde öldürülebildiği belirtiliyor.
Bilim insanları yaşananları doğrudan “iç savaş” olarak nitelendirmekten kaçınsa da olayın insan çatışmalarına benzer yönleri olduğuna dikkat çekiyor. Bununla birlikte, şempanze davranışları ile insan toplumsal şiddeti arasında doğrudan bir bağ kurulmaması gerektiği de özellikle vurgulanıyor.
Uzmanlar, insanlarla en yakın evrimsel akrabalardan biri olan şempanzelerin davranışlarının, ortak geçmişe dair ipuçları sunduğunu ancak milyonlarca yıllık evrimsel süreçte önemli farklılıklar oluştuğunu hatırlatıyor.
Kaynak:
