Birleşmiş Milletler’in Küresel Çevre Görünümü (GEO) raporu, gıda ve fosil yakıtların mevcut üretim biçimlerinin her saat yaklaşık 5 milyar dolarlık çevresel tahribata yol açtığını ortaya koydu.
Rapora göre bu zarar, iklim, biyolojik çeşitlilik ve kirlilik krizlerini birbirinden bağımsız sorunlar olmaktan çıkararak küresel ekonomik, sosyal ve güvenlik sistemlerini tehdit eden çok boyutlu krizler bütününe dönüştürüyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) koordinasyonunda 200 araştırmacı tarafından hazırlanan GEO raporu, mevcut üretim ve tüketim modellerinin sürdürülemezliğinin artık bilimsel bir tartışma konusu olmaktan çıktığını vurguluyor. Raporda, çevresel bozulmanın ekonomi, gıda ve su güvenliği ile insan sağlığı üzerinde sistemik baskılar yarattığı ve bu baskıların giderek daha fazla güvenlik riski ve çatışma potansiyeli ürettiği belirtiliyor.
Uzmanlar, bu eğilimin sürmesi halinde çevresel krizlerin şiddetinin daha da artacağı uyarısında bulunuyor. Buna karşın rapor, sürdürülebilir bir küresel dönüşümün teknik olarak mümkün olduğunu, ancak bunun siyasi kararlılık ve yönetişim reformları gerektirdiğini vurguluyor.
Bu yıl 1.100 sayfaya ulaşan GEO raporu, genellikle tüm ülkelerin mutabakatıyla kabul edilen “politika yapıcılar için özet” ile birlikte yayımlanıyor. Ancak bu kez Suudi Arabistan, İran, Rusya, Türkiye ve Arjantin’in fosil yakıtlar, plastikler, et tüketiminin azaltılması gibi başlıklara yönelik itirazları nedeniyle ortak bir metin üzerinde uzlaşı sağlanamadı.
Rapora göre en büyük çevresel zarar, yıllık 45 trilyon dolarlık maliyetle kömür, petrol ve gaz kullanımından kaynaklanıyor. Endüstriyel tarımın yol açtığı kirlilik ve ekosistem tahribatı da bu maliyetin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Sektörel dağılımda en yüksek pay 20 trilyon dolarla gıda sistemine aitken, ulaşım 13 trilyon dolar, fosil yakıt temelli elektrik üretimi ise 12 trilyon dolarlık çevresel maliyete yol açıyor.
Ekonomistler tarafından “dışsallıklar” olarak tanımlanan bu maliyetlerin, enerji ve gıda fiyatlarına yansıtılmasıyla tüketim kalıplarının daha sürdürülebilir tercihlere yönelebileceği belirtiliyor. Ancak bu tür politikaların sosyal etkilerinin dikkatle yönetilmesi gerektiği, düşük gelirli grupların korunması için güçlü sosyal güvenlik mekanizmalarının şart olduğu vurgulanıyor.
Rapora göre fosil yakıtlar, gıda ve madencilik sektörlerine sağlanan çevreye zararlı sübvansiyonların toplamı yıllık yaklaşık 1,5 trilyon doları buluyor. Fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılmasının küresel emisyonları üçte bir oranında azaltabileceği ifade ediliyor.
Kaynak:
