Yaklaşık 20 yıl süren müzakerelerin ardından, açık denizleri ve uluslararası deniz tabanını korumayı amaçlayan küresel anlaşma resmen hayata geçiyor. Birleşmiş Milletler çatısı altındaki bu hukuken bağlayıcı nitelikteki düzenleme, okyanus ekosistemlerinin önümüzdeki on yıllar boyunca sağlığını güvence altına alma yolunda kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Resmî adı Ulusal Yetki Alanları Dışındaki Deniz Biyolojik Çeşitliliğinin Korunması Anlaşması (BBNJ) olan sözleşme; ulusal karasularının ötesinde kalan okyanus alanlarını (açık denizler) ve uluslararası deniz tabanını kapsıyor. Bu alanlar, okyanus yüzeyinin üçte ikisinden fazlasını oluştururken, hacim bakımından Dünya’daki yaşam alanlarının yüzde 90’ından fazlasını kapsıyor. Bunun nedeni, okyanusların son derece geniş olması ve yeryüzündeki yaşam alanlarının büyük bölümünün su altında bulunması.
BM Genel Sekreteri António Guterres, anlaşmanın “hızla derinleşen küresel krizler çağında okyanus yönetişimindeki kritik bir boşluğu doldurduğunu” belirterek, tüm ülkelere hızlı ve eksiksiz uygulama çağrısında bulundu.
BBNJ, açık denizlerin ve uluslararası deniz tabanının tüm insanlığın yararı için sürdürülebilir şekilde yönetilmesini hedefliyor. Anlaşma, aynı zamanda kapsayıcı okyanus yönetişiminigüvence altına alan ilk hukuken bağlayıcı belge olma özelliğini taşıyor. Yerli Halkların ve yerel toplulukların karar alma süreçlerine katılımı ile toplumsal cinsiyet dengesine ilişkin hükümleri içeriyor.
Uzmanlar, anlaşmanın tam anlamıyla uygulanması hâlinde iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve kirlilikten oluşan “üçlü gezegen krizi” ile mücadelede kilit bir rol oynayacağı görüşünde.
BBNJ görüşmelerinde Tanzanya heyetine liderlik eden diplomat Mzee Ali Haji, UN News’e yaptığı açıklamada anlaşmanın, uluslararası suların korunması açısından tarihi bir adım olduğunu söyledi:
“Artık açık denizlerde faaliyetler denetim altına alınıyor. Kirletenler sorumluluk taşıyacak’’ ifadelerini kullandı.
BBNJ, 1994’ten bu yana denizlerin kullanımını düzenleyen Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesini tamamlayıcı nitelik taşıyor. Yeni anlaşma, biyolojik çeşitliliğin korunmasına dair daha ayrıntılı kurallar getirirken, okyanus yönetimini iklim krizi ve 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemiile uyumlu hâle getiriyor.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, bugüne kadar onaylayan Türkiye dahil 81ülke açısından hukuken bağlayıcı hâle geliyor. Bu da, taraf ülkelerin anlaşmayı ulusal düzeyde uygulamayı taahhüt ettikleri anlamına geliyor.
BBNJ’yi bugüne kadar onaylayan ülkeler arasında Çin, Almanya, Japonya, Fransa ve Brezilya gibi büyük ekonomiler bulunuyor. Özellikle Çin, gemi inşası, balıkçılık ve açık deniz enerji sektörlerindeki etkisi nedeniyle kilit bir aktör olarak görülüyor.
Buna karşın ABD, anlaşmayı imzalamasına rağmen henüz onaylamadı. Hindistan ve Birleşik Krallık’taise onay süreci iç hukuk engelleri nedeniyle tamamlanmış değil. Rusyaise anlaşmaya mesafeli yaklaşımını sürdürüyor.
Uzmanlara göre, anlaşmanın başarısı yalnızca daha fazla ülkenin katılımına değil, etkin uygulama ve denetimebağlı olacak. Kurallara uymayanlara karşı yaptırımların işletilmesi ve ilerlemenin düzenli olarak izlenmesi kritik önem taşıyor.
Anlaşma metnine göre, taraf ülkeler ilk uygulama ve değerlendirme toplantısını yürürlüğe giriş tarihinin ardından en geç bir yıl içinde gerçekleştirecek. Bu toplantı, küresel okyanus yönetişiminin geleceği açısından belirleyici olacak.
Kaynak:
https://news.us15.list-manage.com/track/click?u=372753f560ef60c400f1a4f3f&id=6bbfb798fc&e=8b42edf312
