Dünya genelinde sıcak, kuru ve rüzgârlı hava koşullarının aynı anda görüldüğü ve aşırı orman yangınlarını tetiklemek için ideal koşulların oluştuğu günlerin sayısı son 45 yılda neredeyse üç katına çıktı. Yeni bir araştırma, bu artışın özellikle Amerika kıtasında çok daha belirgin olduğunu ortaya koydu.
Araştırmacıların hesaplamalarına göre söz konusu artışın yarısından fazlası insan kaynaklı iklim değişikliğinden kaynaklanıyor.
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, bu durum, dünya ısındıkça farklı bölgelerde eş zamanlı “yangın havası” koşullarının daha sık görüleceği ve birden fazla eş zamanlı büyük yangın riskinin artacağı anlamına geliyor.
Çalışmaya göre 1979’dan itibaren yaklaşık 15 yıl boyunca dünya genelinde yılda ortalama 22 eş zamanlı yangın havası günü yaşanıyordu. Ancak bu sayı 2023 ve 2024’te yılda 60 günün üzerine çıktı.
Araştırmanın yazarlarından University of California, Merced bünyesinde görev yapan John Abatzoglou’nun değerlendirmesine göre: “Gözlemlediğimiz bu değişimler, birçok bölgede bastırılması son derece güç yangınların çıkma olasılığını artırıyor.”
Araştırmacılar doğrudan yangın sayılarını değil, yangınları besleyen hava koşullarını inceledi. Bunlar yüksek sıcaklık, düşük nem, güçlü rüzgâr ve kuru zemin olarak sıralanıyor.
Çalışmanın baş yazarı, University of California, Merced’de görevli yangın araştırmacısı Cong Yin, “Bu durum yaygın yangın patlamalarının olasılığını artırıyor; ancak hava koşulları yalnızca bir boyut,” diyor.
Yangınların ortaya çıkması için oksijen, ağaç ve çalı gibi yanıcı maddeler ile yıldırım, kundaklama ya da insan kaynaklı kazalar gibi tutuşturucu faktörler gerekiyor.
Yin’e göre, küresel ölçekte eş zamanlı yangın havası günlerindeki artışın yüzde 60’tan fazlası kömür, petrol ve doğalgaz yakımından kaynaklanan iklim değişikliğiyle bağlantılı. Araştırma ekibi bu sonuca, son 45 yılda yaşanan gelişmeleri, fosil yakıt kaynaklı sera gazlarının artmadığı varsayımsal bir dünya ile karşılaştıran bilgisayar simülasyonları sayesinde ulaştı.
Veriler bölgesel farklılıkları da ortaya koyuyor:
· ABD genelinde 1979–1988 döneminde yılda ortalama 7,7 eş zamanlı yangın havası günü yaşanırken, son 10 yılda bu sayı 38 güne yükseldi.
· Güney Amerika’nın güney yarısında ise artış çok daha dramatik: 1979–1988 arasında yılda 5,5 gün olan ortalama, son on yılda 70,6 güne çıktı. Sadece 2023’te 118 gün kaydedildi.
İncelenen 14 küresel bölge arasında yalnızca Güneydoğu Asya’da eş zamanlı yangın havası günlerinde azalma görüldü. Yin’e göre bunun nedeni bölgedeki artan nem oranı.
Bilim insanlarının uyarısı net: Dünya ısındıkça, alevler yalnızca daha sık değil, daha eş zamanlı ve daha kontrol edilemez şekilde yükselebilir.
Kaynak:
https://www.theguardian.com/environment/2026/feb/18/study-wildfires-danger
