Kazakistan, neslinin tükendiği düşünülen Hazar kaplanını eski yaşam alanlarına geri döndürmek için tarihi bir adım attı. Rusya’nın Uzak Doğusu’ndan getirilen dişi kaplan Ümit’in Balkaş Gölü kıyısındaki doğal yaşam alanına bırakılmasıyla, 70 yılı aşkın bir aradan sonra bölgede yeniden kaplan nüfusu oluşturulması yolunda ilk adım atıldı.
Kazakça “umut” anlamına gelen Ümit, 31 Temmuz’da Balkaş Gölü’nün kıyısındaki İli-Balkaş Doğa Rezervi’nde özgürlüğüne kavuştu. On yılı aşkın süren hazırlıkların ardından gerçekleştirilen bu adımla Kazakistan, kaplanların ortadan kaybolduğu eski yayılış alanlarında türü yeniden yaşatmak için harekete geçen ilk ülke oldu.
Ümit’in önümüzdeki yıllarda başka kaplanlarla buluşturulması ve bölgede kendi kendine varlığını sürdürebilecek yaklaşık 50 bireylik bir nüfus oluşturulması hedefleniyor. Rusya’dan getirilen bir erkek kaplanın sağlık ve uyum süreci devam ederken, doğada yakalanan iki yavru da insanlarla mümkün olduğunca sınırlı temas kurularak özel alanlarda yetiştiriliyor. Yavruların gelecek yıl sulak alanlara bırakılması planlanıyor.
Nesli tükenmiş kabul edilmişti
Hazar kaplanı, onlarca yıl süren kürk avcılığı, yaşam alanlarının yok edilmesi ve türü ortadan kaldırmaya yönelik kampanyaların ardından 1970’lerde ortadan kayboldu.
Bir dönem Türkiye’nin doğusundan Kuzeybatı Çin’e kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaşayan Hazar kaplanlarının yayılış alanı; Ermenistan, Azerbaycan, İran ve Orta Asya’nın önemli bölümünü kapsıyordu.
Türün özellikle nehir ve göl kıyılarındaki yaşam alanları, tarımsal faaliyetler nedeniyle büyük ölçüde yok edildi. Hazar kaplanı 2003 yılında resmen nesli tükenmiş kabul edildi.
Ancak altı yıl sonra yapılan genetik araştırmalar, bu hikâyenin yeniden yazılabileceğini ortaya koydu. DNA analizleri, Hazar kaplanı ile Rusya’nın doğusunda yaşayan Amur kaplanının genetik açıdan neredeyse aynı olduğunu gösterdi. Bilim insanlarına göre iki popülasyon, 20. yüzyılın başlarına kadar birbirleriyle bağlantılıydı ve avlanma baskısının artmasıyla birbirinden ayrıldı.
Hedef, kalıcı bir popülasyon oluşturmak
Bugün Hazar kaplanının geçmişte yaşadığı geniş coğrafyaya yeniden dönmesi mümkün görünmese de bilim insanları uygun alanların bulunduğunu düşünüyor.
2017 yılında yapılan bir fizibilite çalışmasıyla, bölgede kaplan nüfusunun yeniden oluşturulması için yeterli koşullara sahip iki alan belirlendi. Her ikisi de Kazakistan’da bulunuyor.
Bu operasyon aynı zamanda ülkeler arasında gerçekleştirilen ilk kaplan nakli olma özelliğini taşıyor. Benzer çalışmalar Rusya’nın Uzak Doğusu’nda Amur kaplanlarının eski yaşam alanlarına yeniden dönmesini sağlamak amacıyla daha önce başarıyla uygulanmıştı.
Bu deneyimler, Kazakistan’daki girişim için de önemli bir yol haritası oluşturuyor. Projenin başarısı, uygun habitatların korunmasına ve kaplanların beslenebileceği yeterli av popülasyonunun sürdürülmesine bağlı.
Yabani kaplanların sayısı geçen yüzyılda yaklaşık 100 binden bugün 5 bin 500 civarına kadar gerilemiş olsa da Kazakistan’daki bu tarihi girişim, tür koruma çalışmalarına umut oluyor.
Kaynak:
