Türkiye’de tütün kontrolünü güçlendirmeyi amaçlayan sivil bir oluşum olan Değer Hareketi, ilk paydaş toplantısında “Eğitim ve Gençlik” konusuna odaklandı. Toplantının ana gündemi; gençlerin dumansız hava hakkı ve tütün ürünlerine erişim oldu.
Değer Hareketi, sivil toplum kuruluşları, uzmanlar ve gençlerin katılımıyla her ay farklı odak alanlarında paydaş buluşmaları yapmaya devam edecek.
Türkiye’de tütün kontrolünü güçlendirmek amacıyla 15 Eylül’de Ankara’da yapılan lansmanla çalışmalara başlayan Değer Hareketi, ilk tematik paydaş buluşmasını “Eğitim ve Gençlik” odağında İstanbul’da gerçekleştirdi.
Toplantıya AIESEC Türkiye, Aile Hekimliği Uzmanları Derneği, Aile Hekimliği Sigara Bırakma Polikliniği, Dumansız Gençlik Girişimi (DGG), İnsan Hakları Akademisi, Genç Hayat Vakfı, Habitat Derneği ve TOÇEV temsilcileri katıldı. Buluşma, farklı alanlardan katılımcıların bilgi ve deneyimlerini ortak bir çalışma zemininde bir araya getirdi.
Yapılandırılmış bir politika diyaloğu olarak kurgulanan toplantıda katılımcılar; gençlerin yaşam alanlarında karşılaşılan güncel tütün kontrolü sorunlarını ele aldı, çözüm ve politika önerilerini değerlendirdi ve bu önerileri karar alıcılara ulaştırmaya yönelik savunuculuk stratejilerini tartıştı. Süreç boyunca gençler, kendilerini doğrudan ilgilendiren karar ve politika süreçlerine katkı sunan aktif paydaşlar olarak konumlandırıldı.
Temiz Hava Hakkı ve Tütün Ürünlerine Erişimde Uygulama Açığı
Eğitim ve Gençlik Paydaş Buluşması’nda tartışmalar; gençlerin yaşam alanlarında ve eğitim ortamlarında “dumansız alan” düzenlemelerinin uygulanması, gençlerin tütün ve nikotin ürünlerine erişimi, yeni nesil ürünler ve perakende satış noktaları için gençleri ve çocukları kapsayan etkin önleme ve müdahale politikalarının yaygınlığının artırılması odağında yoğunlaştı.
Toplantıda; eğitim ortamlarında ve gençlerin yoğun olarak bulunduğu alanlarda dumansız alan kurallarının çok daha titizlikle uygulanması, okullara yakın bölgelerdeki perakende satış noktalarında tütün ürünleri satışının yasaklanması ve ürün görünürlüğünün engellenmesi, satış süreçlerinde yaş kontrolü yapılması, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri gibi yeni nesil ürünlere erişilebilirliğin denetlenmesi, sosyal medya ve dijital platformlardaki açık ve örtülü tanıtım biçimlerinin kısıtlanması ve karar alıcılara daha kolay ulaşmayı sağlayacak ortak savunuculuk stratejilerine duyulan ihtiyaç katılımcılar tarafından dile getirildi.
Toplantıda ayrıca farklı alanlarda gerçekleştirilen saha araştırmalarından elde edilen bulgular katılımcılar ile paylaşıldı. Bulgular, mevzuatın varlığı kadar etkin uygulama, düzenli denetim, takip ve farklı kurumların eşgüdüm içinde hareket etmesinin de gençlerin ve toplumun korunmasında belirleyici olduğunu ortaya koydu. Ortaya çıkan önemli bir bulgu; Nisan–Mayıs 2026 döneminde Ankara, İstanbul ve İzmir’de 475 kafe, restoran ve barda gerçekleştirilen dumansız alan uyum araştırmasında, incelenen işletmelerin %75,6’sında en az bir mevzuat ihlali tespit edilmesiydi.
Gençlerin günlük yaşamında ürün görünürlüğünü inceleyen bir saha araştırması ise Türkiye’nin farklı illerinde 26 okulun yürüme mesafesinde bulunan 78 tütün satış noktasında gerçekleştirildi. Araştırmada, tütün satış noktalarının %93,6’sında ürünlerin açıkça görünür olduğu tespit edildi. Ayrıca bu satış noktalarının %60,5’inde tütün ürünlerinin çocuklara hitap eden oyuncak ve şekerlemelerin yanında bulunduğu, %42,1’inde ise ürünlerin işletme dışından görülebildiği tespit edildi.
Paydaş buluşmasında Dumansız Gençlik Girişimi gönüllüleri, yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerine ilişkin gerçekleştirdikleri veri toplama çalışmalarının bulgularını paylaşarak, bu ürünlerin İstanbul’da kolaylıkla erişilebilir olduğuna ve Türkiye’nin sınır şehirlerinde yaygın toptan satış uygulamalarına ilişkin açık kanıtlar sundu.
Eğitim ve Gençlik Politika Öncelikleri
Toplantıda sorunların tespit edilmesiyle birlikte gençlerin ve eğitim ortamlarının daha etkin korunmasına yönelik çözüm alanları tartışıldı. Olası tedbirler; etkisi, aciliyeti ve uygulanabilirliği bakımından ele alındı ve farklı kurumların çözüm süreçlerinde üstlenebileceği roller değerlendirildi.
Toplantının Ortak Çıktısı
– Dumansız hava sahalarına ilişkin denetim yetkisinin genişletilmesi ve Sağlık Bakanlığı’nın bu yetkiyi farklı kurumlarla paylaşmasının gerekliliği,
– Dumansız hava sahalarına ilişkin ihbar ve şikayet mekanizmalarında halkın gönüllü katılımını arttıracak ekiplerin oluşturulması,
– Açık alanlarda dumansız hava sahalarının genişletilmesi,
– Tütün satış noktalarında ürünlerin görünürlüğü engelleyen opak dolaplar gibi standart üniteler içinde tutulması,
– Sosyal medya platformları dahil olmak üzere dijital platformlardaki tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılması yönünde karar alıcılara baskı yapılması,
– Görüşülmekte olan mevzuat değişikliği önerileri bakımından halkın bilgilendirilmesinin ve katılımına dair mekanizmaların yeterli olmaması.
Toplantıda ayrıca, 4207 sayılı Kanun’a ilişkin değişikliklere katkı sunma amacı ele alındı ve geliştirilecek önerilerin karar alıcılara ulaştırılması için izlenebilecek yöntemler üzerinde duruldu.
Savunuculuk Ekosisteminin Genişlemesi için Paydaş Buluşmaları Devam Edecek
Değer Hareketi kapsamında mayıs ayına kadar eğitim, sağlık ve çevre başta olmak üzere farklı ekosistemleri somut politika hedefleri etrafında buluşturmak üzere 8 farklı paydaş buluşması yapılacak. Ekim ayında medya profesyonelleri ve medya kuruluşları, kasım ayında ise sağlık profesyonelleri ve sivil toplum kuruluşları bir araya gelecek.
