Bozcaada açıklarındaki Tuzburnu-İncirliada mercan resiflerinde yürütülen bilimsel araştırmalar kapsamında 180 deniz canlısı türü tespit edilirken, nesli tehlike altındaki Taş Mercanı (Cladocora caespitosa) üzerinde Kuzey Ege Denizi’nde ilk kez sert mercan transplantasyonu gerçekleştirildi.
Sosyal İklim Derneği’nin, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi iş birliğiyle yürüttüğü “Bozcaada Mercan Resiflerinin Korunması” projesi, Conservation Collective, Türkiye Mozaik Foundation ve Sivil Toplum için Destek Vakfı iş birliği ile oluşturulan Turquoise Coast Fund’ın finansman desteğiyle Nisan 2025-Haziran 2026 döneminde hayata geçirildi.
Çalışmalar, Akdeniz’in önemli denizel biyoçeşitlilik alanlarından biri olarak gösterilen Tuzburnu-İncirliada bölgesinin ekolojik durumuna ilişkin kapsamlı veriler ortaya koydu.
Proje kapsamında 0-46 metre derinlikte gerçekleştirilen 53 araştırma dalışıyla, 904 metrekarelik alanda yapılan incelemelerde 10 farklı filuma ait 180 deniz canlısı türü tespit edildi. Bunların 29’u uluslararası sözleşmeler (Barcelona,BERN) ve IUCN Kırmızı Listesi kapsamında nesli tehdit altında ve/veya hassas statüde yer alıyor. Bölgeden 8 tür ilk kez bilim dünyasına rapor edildi.
Projenin odak noktası olan Taş Mercanı (Cladocora caespitosa), Akdeniz’de resif oluşturabilen nadir mercan türlerinden biri. Tuzburnu bölgesinde bu türün oluşturduğu doğal resif alanı, Hırvatistan Mljet Ulusal Parkı ve İspanya Columbrete Adaları’ndaki önemli resif alanlarıyla karşılaştırılabilir nitelikte. İncelenen 904 metrekarelik alanda 3.290’a varan mercan kolonisi sayıldı; ancak aynı bölgede 67 ölü koloni de tespit edildi. Ölümlerin başlıca nedenleri arasında dip ağı, ırgıp ve tekne çıpalama faaliyetleri yer alıyor.
Projenin en dikkat çekici çıktılarından biri, Kuzey Ege Denizi’nde ilk kez gerçekleştirilen sert mercan transplantasyonu oldu. Balıkçılık baskısı ve çıpalama nedeniyle substratından kopan 50 mercan kolonisi (koralit), bilimsel yöntemlerle yeniden doğal yaşam alanlarına yerleştirildi. Bu uygulama, Türkiye denizlerinde nesli tehlike altındaki bir sert mercan türü üzerinde gerçekleştirilen ikinci transplantasyon çalışması olma özelliğini taşıyor. Buna ek olarak, mercan resif alanını balıkçılık baskısından ve kaçak dalış faaliyetlerinden korumak amacıyla bölgeye koruma şamandıraları yerleştirildi. Şamandıralar, resif alanında ağ atımı ve çıpalama faaliyetlerinin sınırlandırılmasına katkı sağlıyor.
Araştırmalar sırasında bölgedeki zengin biyoçeşitlilik bir kez daha belgelendi. Korunan hassas türler orfoz (Epinephelus marginatus), iribaş deniz kaplumbağası (Caretta caretta), Avrupa ıstakozu (Homarus gammarus), lahoz (Epinephelus costae) ve 904 metrekare alanda 36 tür sünger, 49 tür balık, 22 tür yumuşakça dahil olmak üzere pek çok hassas ve koruma altındaki tür kayıt altına alındı. Bölgedeki deniz çayırları (Posidonia oceanica) ve korallijenin habitatlarının sağlıklı yapısı, ekosistemin iyi durumda olduğuna işaret ediyor.
Bilimsel çalışmaların yanı sıra proje kapsamında çocuklara yönelik atölyeler, yerel halk ve balıkçılarla farkındalık toplantıları ile “Mercanların Sesi” adlı dijital enstalasyon sergisi düzenlendi. Projeyi belgeleyen bir belgesel film, sualtı fotoğraf ve video arşivi ile bilimsel çalışma kitabı da hazırlandı.
Proje ekibi, elde edilen veriler ışığında Tuzburnu Doğal Mercan Resif Bölgesi’nin Türkiye Deniz Koruma Alanları Sistemi’ne dahil edilmesini ve mercan kolonilerinin en yoğun dağılım gösterdiği 904 metrekarelik alanda tam balıkçılık yasağı uygulanmasını öneriyor. Bu öneri, 2030 yılına kadar kara ve deniz alanlarının en az yüzde 30’unun koruma altına alınmasını öngören Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçevesi’nin hedefiyle de doğrudan örtüşüyor.
