Günlük hayatta kullandığımız dizüstü bilgisayar, televizyon ve akıllı telefon ekranlarında bulunan kimyasalların, nesli tehlike altındaki deniz canlılarının organlarında biriktiği ortaya çıktı. Bilim insanları bu durumu “acil bir uyanış çağrısı” olarak nitelendiriyor.
Environmental Science &Technology dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, elektronik cihazlarda kullanılan sıvı kristal monomerlerin (LCM) deniz ekosistemine yayıldığını ve deniz memelileri üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini gösterdi.
Öte yandan yaygın kullanımları nedeniyle LCM’ler artık dünya genelinde iç mekân havasında, ev tozunda ve atık sularda tespit ediliyor. Bu kimyasallar atık su yoluyla kkıyı ekosistemlerine ulaşıyor.
Önceki çalışmalar LCM’leri insan sağlığı ve bazı sucul türler için potansiyel risklerle ilişkilendirmişti. Ancak bu kirleticilerin deniz besin zincirinde nasıl hareket ettiği ve en üst düzey avcıları nasıl etkilediği bugüne kadar yeterince bilinmiyordu.
Bilim insanları, yunus ve mutur örneklerinde yağ dokusu, kas, karaciğer, böbrek ve beyin dokularını 62 farklı LCM türü açısından taradı. Bulgular, tespit edilen kimyasalların büyük bölümünün dört ana bileşenden oluştuğunu gösterdi.
LCM’lerin çoğunlukla televizyon ve bilgisayar ekranlarından kaynaklandığı, akıllı telefonların ise daha düşük oranda katkı sunduğu belirlendi.
Beyinde tespit edilmesi endişe yarattı
Kirleticilerin en yoğun olarak yağ dokusunda biriktiği saptandı. Ancak araştırmacıları asıl endişelendiren, beyin dokusunda da LCM izlerine rastlanması oldu. Bu durum, olası nörotoksik (sinir sistemi üzerinde zararlı) risklere işaret ediyor.
Laboratuvar deneylerinde, örneklerde en sık rastlanan bazı LCM’lerin yunus hücrelerinde DNA onarımı ve hücre bölünmesiyle ilişkili genlerin faaliyetini değiştirdiği görüldü. Bu bulgular, söz konusu kimyasalların deniz memelilerinin sağlığını olumsuz etkleyebileceğini ortaya koyuyor.
Öte yandan, mutur yağ dokusundaki LCM seviyelerinin geçmişte artış gösterdiği, ancak televizyon üretiminde LED ekranlara geçişle birlikte düşüş eğilimine girdiği belirlendi.
“Okyanusları korumak için şimdi harekete geçmeliyiz”
Environmental Science & Technology dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları, LCM kirliliğinin yaban hayatı üzerindeki etkilerinin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini vurguluyor ve politika yapıcıları acil düzenleyici adımlar atmaya, elektronik atık yönetimini iyileştirmeye çağırıyor.
City University of Hong Kong araştırmacılarından ve çalışmanın yazarlarından Yuhe He, şu uyarıda bulundu:
“Gündelik elektroniklerden kaynaklanan LCM’lerin yalnızca çevre kirliliği yaratmadığını; nesli tehlike altındaki yunus ve muturların beyinlerinde biriktiğini ortaya koyduk. Bu bir uyanış çağrısıdır. Cihazlarımızı çalıştıran kimyasallar artık deniz yaşamına sızmış durumda. Okyanus sağlığını ve nihayetinde kendimizi korumak için elektronik atık konusunda hemen harekete geçmeliyiz.”
Bilim insanlarına göre mesele yalnızca deniz yaşamı değil. Okyanuslara karışan bu kimyasallar, er ya da geç insan sağlığını da ilgilendiren küresel bir çevre sorununun parçası haline geliyor.
Kaynak:
