Avrupa’nın en büyük kara memelisi olan Avrupa bizonu, bir zamanlar yok oluşun eşiğine gelmişti. Bugün ise kıta genelinde yeniden geri gelen bizonlar ekosistemlere beklenmedik ölçüde geniş faydalar sunuyor.
20. yüzyılın başlarında yoğun avcılık ve habitat kaybı nedeniyle Avrupa bizonu neredeyse tamamen ortadan kayboldu.
Son yaban bireyin 1927’de Kafkaslar’da vurulmasının ardından, dünyada yalnızca hayvanat bahçeleri ve özel park alanlarında yaşayan 60’tan az bizon kaldı. Rewilding Europe verilerine göre bu durum türün kritik eşikte olduğunu gösteriyordu.
1950’lerden itibaren yeniden doğaya kazandırılmaya başlanan Avrupa bizonu, kıtadaki en başarılı tür koruma hikâyelerinden biri haline geldi. Son 10 yılda serbest dolaşan bizon sayısı yaklaşık 2.500’lerden 7.000’e yükseldi.
Bugün bizonlar; Polonya, Belarus, Romanya, Almanya, İsviçre, Litvanya ve İngiltere başta olmak üzere birçok ülkede doğada yeniden yaşam sürüyor. Romanya Karpatları’nda 100’den fazla birey serbest dolaşırken, Bulgaristan’da tür yüzyıllar sonra ilk kez yeniden görüldü.
Ormanları dönüştüren ‘’doğal mühendisler’’
Bizonların dönüşü yalnızca türün kurtuluşu değil, ekosistemlerin yeniden inşası anlamına geliyor.
İngiltere’de Kent bölgesindeki Blean Ormanı’na 2022’de yeniden bırakılan sürü, kısa sürede doğayı değiştirmeye başladı.
Koruma uzmanı Hannah Mackins’e göre bizonlar, ormanlarda:
- Ağaçları devirmeleri ve kabukları soymalarıyla doğal açıklıklar oluşturuyor
- Otlayarak bitki örtüsünü dengeliyor
- Toprağı eşeleyerek habitat çeşitliliğini artırıyor
Bu etkiler sayesinde orman tabanına daha fazla ışık ulaşıyor ve daha önce gelişemeyen farklı bitki türleri ortaya çıkıyor. Sonuç olarak, daha zengin biyolojik çeşitlilik ve daha dirençli ekosistemler oluşuyor.
Bilim insanlarına göre bizonlar, iklim değişikliğiyle mücadelede de beklenmedik bir rol oynuyor.
Romanya’nın Karpat Dağları’nda yeniden oluşturulan bizon popülasyonları, yalnızca ekosistemi değil, iklimi de etkiliyor.
Yale Üniversitesi’nin 2024 tarihli bir çalışmasına göre yaklaşık 170 bizondan oluşan bir sürü, yılda 84.000 benzinli aracın saldığı karbon miktarına eşdeğer emisyonun tutulmasına katkı sağlayabiliyor.
Bizonlar bunu; düzenli otlama, toprak besin döngüsünü canlandırma, tohum yayma ve toprağı sıkıştırarak karbonun atmosfere karışmasını azaltma gibi doğal süreçlerle gerçekleştiriyor.
Bizonların etkisi yalnızca orman ve karbon döngüsüyle sınırlı değil. Hollanda’daki Zuid-Kennemerland Ulusal Parkı’nda bizonlar, ötücü kuşlara dolaylı olarak katkı sağlıyor.
İlkbaharda dökülen bizon kılları, bazı kuş türleri tarafından yuva yapımında kullanılıyor. Bu malzemenin yumuşak ve yalıtıcı yapısı, yumurtaların sıcaklığını korumaya yardımcı oluyor.
Araştırmacılar, bu doğal “geri dönüşüm” malzemesinin üreme başarısına etkisini incelemeye devam ediyor.
Doğa korumada yeni umut
Uzmanlara göre Avrupa bizonunun geri dönüşü, ‘’yeniden yabanlaştırma’’ çalışmalarının ne kadar etkili olabileceğini gösteren en güçlü örneklerden biri.
Türün Avrupa genelinde yeniden yayılması, biyolojik çeşitliliği artırırken iklim değişikliğiyle mücadelede de doğal çözümlerin rolünü güçlendiriyor.
Kaynak:
