Arktik Okyanusu’nda buzlara hapsolarak araştırma yapan bilim insanları, hızla değişen kutup ekosistemini inceliyor ve belgeliyor. Deniz buzlarının çekilmesiyle petrol tankerlerinin yeni rotalara yönelmesi, ekosistem üzerindeki baskıyı artırırken BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, iklim biliminin ve uluslararası iş birliğinin önemine dikkat çekiyor.
Arktik Okyanusu’nda 12 bilim insanı ve Örkki adlı bir köpek, donmuş deniz üzerinde akıntı ve rüzgârlarla kritik bir yolculuk yapıyor. Ekibin kış boyunca araştırma üssü olarak kullandığı 26 metre uzunluğundaki Fransız araştırma gemisi Tara Polar Station, ağustos ayında Norveç’ten ayrılarak deniz buzlarına bilinçli olarak hapsoldu. Geminin amacı, hızla değişen Arktik ekosistemini yerinde incelemek.
Tara Polaris I adlı sefer, Arktik Okyanusu’ndaki dönüşümü araştırmak üzere 20 yıla yayılan uluslararası programın ilk aşaması. Toplam 10 seferin planlandığı program, 80 bilim insanını ve yaklaşık 220 araştırma protokolünü bir araya getiriyor.
Araştırmanın baş bilim insanı Maxime Geoffroy ile COP31 öncesinde görüşen BM Genel Sekreteri António Guterres, küresel ortalamadan üç ila dört kat daha hızlı ısınan Arktik’in durumuna dikkat çekti. Guterres, siyasi liderlerin tehdidin boyutunu henüz yeterince kavrayamadığını belirtirken Geoffroy, Arktik’te yaşananların yalnızca bölgeyi değil, bütün dünyayı etkilediğini vurguladı.
Araştırma, Norveçli kâşif Fridtjof Nansen’in 1893’te gemisini Arktik deniz buzlarına hapsederek akıntılarla sürüklenmesine izin verdiği yolculuktan ilham alıyor. Aradan 130 yılı aşkın süre geçtikten sonra Geoffroy ve ekibi aynı yöntemi izliyor. Ancak aralarında önemli bir fark var: Arktik’te artık çok daha az buz bulunuyor.
Geoffroy, açık su kanallarından geçerek 82 derece kuzey enlemine kadar ilerleyebildiklerini belirtti. Nansen’in gemisi ise 1893’te çok daha güneyde buzlara sıkışmıştı. Bugün deniz buzlarının çekilmesi, araştırma ekiplerinin daha kuzeye ulaşmasına imkân veriyor.
Gezegenin aynası eriyor
Arktik deniz buzları, Dünya’nın sıcaklığını düzenleyen ve gezegenin serin kalmasına yardımcı olan önemli bir sistem; Güneş’ten gelen enerjiyi uzaya yansıtarak gezegenin serin kalmasına yardımcı oluyor. Beyaz buz tabakasının erimesiyle ortaya çıkan koyu renkli okyanus yüzeyi ise daha fazla ısı emiyor. Bu durum deniz suyunun ısınmasını ve buz kaybını hızlandırıyor.
Değişimin etkileri Arktik’in çok ötesine uzanıyor. Okyanus akıntıları, ısıyı dünyanın farklı bölgelerine taşıyarak deniz ekosistemlerini ve iklim düzenlerini etkiliyor.
Araştırma ekibi, iklim değişikliğinin yanı sıra Arktik’teki yaşamın geleceğine ilişkin sorulara da yanıt arıyor. Toplam 80 bilim insanını ve yaklaşık 220 araştırma protokolünü bir araya getiren programda, deniz canlılarının ısınmaya verdiği tepkilerden okyanusun karbon depolamadaki rolüne kadar pek çok konu inceleniyor.
Bir diğer çalışma ise Arktik Okyanusu’nun merkezindeki balık popülasyonunu ve bölgenin ticari balıkçılığı destekleme kapasitesini anlamayı hedefliyor. Araştırmacılara göre biyolojik çeşitliliği korumak için öncelikle bölgedeki canlı türlerinin ve ekosistemin mevcut durumunun belirlenmesi gerekiyor.
Yeni deniz yolları, yeni riskler
Deniz buzlarının çekilmesi, Rusya kıyılarındaki Kuzeydoğu Geçidi’ni petrol tankerleri için daha erişilebilir hâle getiriyor. Araştırma ekibi de yolculuk sırasında bu rotayı kullanan çok sayıda tankerle karşılaştı.
Artan gemi trafiği, petrol sızıntısı ve deniz kirliliği riskini büyütüyor. Bu sularda meydana gelebilecek bir petrol sızıntısı, deniz yaşamı için ağır sonuçlar doğurabilir. Petrolün buz içinde uzun süre hapsolması ise, kirliliğin temizlenmesini son derece zorlaştırıyor.
Bölgeye yönelik ilgi ticari faaliyetlerle sınırlı değil. Grönland çevresindeki gerilimler ve Arktik’in artan stratejik önemi, jeopolitik rekabeti de beraberinde getiriyor.
COP31 öncesinde dünya liderlerine verilmesi gereken mesajı paylaşan Geoffroy, bilimsel bulguların dikkate alınması, izlenmesi ve desteklenmesi gerektiğini vurguluyor.
Arktik’te araştırmalar sürerken bilim insanlarının topladığı veriler, iklim krizinin gelecekteki etkilerini anlamak açısından önem taşıyor.
Kaynak:
