İklim krizinin geri döndürülemez bir felakete yol açacağı ve insanlığın bu gidişatı değiştirmek için yapabileceği hiçbir şey kalmadığı düşüncesi, iklim eylemini zayıflatan önemli bir tehdide dönüşüyor. Uzmanların “iklim kaderciliği” (climate fatalism) olarak tanımladığı bu yaklaşım, yalnızca çevre politikalarına desteği değil, toplumsal dayanışmayı, insanların psikolojik iyi olma hâlini, geleceğe ilişkin umutlarını ve kararlarını da olumsuz etkiliyor.
COP31 Türkiye tarafından 6 Kasım’da yayımlanan değerlendirme, iklim krizine ilişkin felaket senaryolarının sürekli tekrarlanmasının toplumda çaresizlik ve eylemsizlik duygusunu besleyebildiğine dikkat çekiyor. İklim kaderciliği ya da iklim karamsarlığı olarak tanımlanan bu düşünce biçimi, küresel ısınmanın kaçınılmaz biçimde geri döndürülemez bir felakete yol açacağına ve bireysel ya da kolektif hiçbir müdahalenin bu gidişatı değiştiremeyeceğine inanıyor.
İklim krizinin büyüklüğünü inkâr etmeyen bu yaklaşım, asıl olarak insanlığın değişim yaratma gücüne duyulan inancın kaybolmasıyla öne çıkıyor.
Kullanılan olumsuz dil ve anlatılar çaresizlik duygusunu büyütüyor
İklim kaderciliğini besleyen başlıca etkenler arasında felaket odaklı medya dili, sosyal medya platformlarının algoritmaları ve fosil yakıt sektörünün çıkarları doğrultusunda şekillenen söylemler yer alıyor.
Bilimsel hedeflerin yanlış yorumlanması, bu düşüncenin yayılmasında etkili oluyor. Örneğin, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefinin geri dönüşü olmayan bir nokta ya da mutlak bir son olarak sunulması, toplumda mücadele etmenin artık anlamsız olduğu algısını güçlendiriyor. Sosyal medyada sürekli karşılaşılan afet görüntüleri ve felaket haberleri de iklim kaygısını artırarak zamanla eylemsizliğe dönüşebiliyor.
Bazı toplumlarda var olan kaderci yaklaşımlar da bu teslimiyet duygusunu beslerken, fosil yakıt kullanımından çıkar sağlayan gruplar iklim krizine karşı mücadele edilemeyeceği düşüncesini bilinçli biçimde yayabiliyor. Bu söylemler, emisyonları azaltmaya yönelik poltikaları ve iklim eylemine verilen desteği zayıflatmak için kullanılıyor.
İklim kaderciliği toplumsal ve bireysel iyi olma hâlini tehdit ediyor
İnsanların bireysel ve kolektif düzeyde değişim yaratabileceklerine ilişkin inancın aşınması, çevre dostu davranışları, yerel uyum çalışmalarını ve iklim politikaları için kamuoyunun maddi katkı sunma isteğini azaltıyor.
Bu çaresizlik hissi yalnızca gezegenin korunmasına yönelik çabaları sekteye uğratmıyor; insanların psikolojik iyi olma hâlini de olumsuz etkiliyor. Geleceğin yaşanabilir olmayacağı düşüncesi, bireylerin üniversite eğitimi, kariyer hedefleri ve aile kurmak gibi önemli yaşam planlarını ertelemesine ya da tamamen vazgeçmesine neden olabiliyor.
Toplumsal düzeyde ise kurumlara duyulan güvenin zayıflaması, yurttaşların karar alma süreçlerinden uzaklaşması ve kamusal katılımın azalması gibi sonuçlar doğuruyor. Kurumsal çözümlere inancını bütünüyle kaybeden bazı gruplarda, toplumsal çöküşün kaçınılmaz olduğu düşüncesi altyapı sabotajı ve siber saldırılar gibi radikal eylemleri meşrulaştıran bir zemine de dönüşebiliyor.
İklim kaderciliğine karşı toplumsal umudu güçlendirmek, öncelikle bilimsel verilerin felaketin kaçınılmaz olduğu algısını beslemeden, doğru ve dengeli biçimde aktarılmasını gerektiriyor. İklim hedefleri ve riskler açıkça anlatılırken, insanlığın müdahale ve değişim yaratma kapasitesinin de görünür kılınması önem taşıyor.
İklim dönüşümünün yalnızca yaklaşan bir felaketi önleme çabası olarak değil; adil, eşitlikçi ve sürdürülebilir bir ekonomik ve toplumsal yaşam kurma fırsatı olarak anlatılması da gerekiyor. Dijital medyada felaket odaklı içerekler yerine çözüm üreten, somut adımları ve başarı örneklerini öne çıkaran anlatıların güçlendirilmesi, toplumsal umudu yeniden canlandırabilir.
Gezegenin geleceğini korumak ve daha yaşanabilir bir dünya kurmak, umudu canlı tutmaya ve ortak değişim iradesini güçlendirmeye bağlı; çünkü iklim mücadelesinde umudun yitirilmesi, çözüm üretme ve harekete geçme gücünün de zayıflaması anlamına geliyor.
Kaynak:
