Taliban yönetimi, kıyafet kurallarını ihlal ettikleri gerekçesiyle kadınları gözaltına alırken Afganistan, İran ve Pakistan’dan dönen yaklaşık 6,5 milyon kişi barınma, istihdam ve temel hizmetlere erişim sorunlarıyla karşı karşıya. BM, kadınlara yönelik ayrımcı uygulamalara son verilmesi ve geri dönenlere uzun vadeli destek sağlanması çağrısında bulundu.
Birleşmiş Milletler, Taliban yönetiminin kadınlara yönelik baskılarının sürdüğünü ve kıyafet kuralları gerekçesiyle kadınların gözaltına alındığını bildirdi. BM Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA), 2026’nın temmuz-eylül döneminde Herat ve Kabil’de en az 52 kadın ile bir kız çocuğunun gözaltına alındığını veya tutuklandığını doğruladı.
UNAMA, toplumsal damgalanma ve korku nedeniyle birçok olayın bildirilmediğine dikkat çekerek gerçek sayının çok daha yüksek olabileceğine dikkat çekti.
Kıyafet kuralları kadınları kamusal alandan dışlıyor
Taliban’ın 2021’de iktidarı ele geçirmesinden bu yana Afganistan’da kadınların ve kız çocuklarının hakları ciddi biçimde kısıtlanıyor. Kadınlar ortaöğretime devam edemiyor, çalışma hayatından dışlanıyor ve kamusal alanda giderek daha fazla kısıtlamayla karşılaşıyor.
UNAMA’ya göre son gözaltıların gerekçesi, Taliban yönetiminin fiilen uyguladığı kurallara uymamak. Kadınlar çarşaf giymemek, saçlarının görünmesi, renkli başörtüsü takmak, makyaj yapmak ya da yanlarında bir erkek akraba olmadan kamusal alanda bulunmak gibi gerekçelerle gözaltına alındı. Kadınların birkaç saatlik gözaltının ardından serbest bırakıldığı bildirildi.
BM, kadın esnafın da aralarında bulunduğu kadınlara yönelik sözlü taciz, fiziksel şiddet ve tehdit vakalarından duyduğu endişeyi dile getirdi. Bu uygulamaların kadınların hareket ve ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini vurguladı.
Sözkonusu gözaltıların kadınları toplumsal hayattan daha fazla dışlanma riskiyle karşı karşıya bıraktığına dikkat çeken UNAMA, Taliban yönetimine kadınları hedef alan ayrımcı uygulamalara son verme ve uluslararası insan hakları hukukundan doğan yükümlülükleri yerine getirme çağrısı yaptı.
Yaklaşık 6,5 milyon Afgan ülkesine döndü
Afganistan, komşu ülkelerden geri dönen milyonlarca kişinin temel ihtiyaçlarını karşılamakta da zorlanıyor.
Uluslararası Göç Örgütü (IOM), 2023’ten bu yana İran ve Pakistan’dan ülkeye dönen yaklaşık 6,5 milyon Afgan’ın topluma yeniden uyum sağlamasının önündeki engelleri ve temel ihtiyaçlarını ortaya koyan yeni bir rapor yayımladı.
IOM’un Geri Dönenlerin Dayanıklılığına Genel Bakış başlıklı raporu, Afganistan’a döndükten sonra en az sekiz ay ülkede kalan, belgesiz hanelerin ve bireylerin durumunu da ele alıyor.
Raporda öne çıkan bulgular, geri dönenlerin eğitim, istihdam, barınma ve kamu hizmetlerine erişim alanlarında karşılaştığı güçlükleri ortaya koyuyor:
- Eğitim ve istihdam: 14 yaş ve üzerindeki kişilerin yüzde 53’ü herhangi bir eğitim kademesini tamamlamadı. Yarısının uzmanlık gerektiren bir deneyimi bulunmazken yüzde 69’u görüşmeden önceki 30 gün içinde çalışmadı.
- Hane yapısı: Geri dönenlerin yüzde 82’si hane halkı olarak ülkeye döndü. Haneler ortalama 6,1 kişiden oluşuyor.
- Çocuklar ve gençler: Geri dönenlerin yüzde 58’inin 18 yaşın altında olması, çocukların ve gençlerin ihtiyaçlarını daha da önemli hale getiriyor.
- Barınma: Barınma koşulları da endişe verici. Geri dönenlerin yüzde 77’si geçici barınaklarda yaşıyor; yüzde 51’i ise yeterli yaşam alanına sahip değil.
- Belgelere erişim: Hane temsilcilerinin yüzde 43’ü ilgili hizmetlerden yararlanmak için gereken belgelerden yoksun olduğunu belirtti.
Birleşmiş Milleter’e göre geri dönenlerin ve onları kabul eden toplulukların ihtiyaçlarını birlikte ele alan yaklaşımlar, Afganistan’da uzun vadeli istikrarın, toplumsal dayanıklılığın ve sosyal uyumun güçlendirilmesi açısından kritik önem taşıyor.
Kaynak:
