Bangladeş’te geleneksel olarak çuval ve halat üretiminde kullanılan jüt, tasarım ve teknolojiyle birlikte çanta, ayakkabı, ev dekorasyonu ve ambalaj gibi yüksek katma değerli ürünlere dönüşüyor. Ülkenin jüt ve jüt ürünleri ihracatı 2025-26 mali yılında yüzde 7,8 artarak 883,7 milyon dolara ulaştı.
Bangladeş’in “altın lifi” olarak bilinen jüt, plastik ürünlere alternatif arayışının yükseldiği dönemde yeniden önem kazanıyor. Ülkede geleneksel olarak çuval ve halat üretiminde kullanılan jüt; bugün çantadan ayakkabıya, ev tekstilinden ambalaja kadar geniş bir ürün grubunun yüksek katma değerli hammaddesi olarak değerlendiriliyor.
Dakka’nın dışındaki bir el sanatları fabrikasında çalışan Sufia Begum da bu dönüşümün parçası. Begum, renkli iplikler ve işlenmiş jüt kumaşlar arasında, Bangladeş’in Tusha jütünden üretilen bir dizüstü bilgisayar çantasını tamamlıyor. Bir dönem jütün yalnızca çuval üretiminde kullanıldığını düşündüğünü söyleyen Begum, bugün ürettikleri çantaların Avrupa’daki büyük mağazalara ulaştığını belirtiyor.
Bangladeş Tekstil ve Jüt Bakanlığı, ülkede yaklaşık 282 ürünü “çeşitlendirilmiş jüt ürünleri” kategorisinde değerlendiriyor. Bu ürünler arasında tasarım çantaları, ofis dosyaları, dizüstü bilgisayar çantaları, ayakkabı ve ceketlerin yanı sıra duvar süsleri, masa örtüleri, jüt halılar, perdeler ve minder kılıfları bulunuyor. Ayrıca plastik poşetlere alternatif olarak alışveriş çantalarında, mücevher kutularında ve çeşitli hediye ürünlerinde kullanılıyor.
Sektördeki dönüşüm jütün lifleriyle sınırlı değil. Daha önce çoğunlukla yakacak olarak kullanılan jüt sapları, özel işlemlerden geçirilerek aktif karbon ve karbon tozuna dönüştürülüyor.
Bu ürünler başta Çin olmak üzere farklı ülkelere ihraç edilerek batarya, kozmetik, karbon kâğıdı ve yüz temizleme ürünleri gibi alanlarda hammadde olarak kullanılıyor. Böylece jüt üretiminin yan ürünü olan saplar da yeni bir ekonomik kullanım alanı kazanıyor.
Plastik karşıtı eğilim jüt ihracatını destekliyor
Plastik kirliliği ve iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında biyolojik olarak parçalanabilen ve plastik yerine kullanılabilen ürünlere yönelik küresel talep artıyor. Özellikle Avrupa ve ABD pazarlarındaki bu eğilim, Bangladeş’in jüt sektörüne de yansıyor.
Jüt ve jüt ürünlerinin ihracatı, dört yıllık düşüşün ardından 2025-26 mali yılında yeniden yükselişe geçti. İhracat geliri 883,7 milyon dolara ulaşarak yaklaşık yüzde 7,8 arttı ve son üç yılın en yüksek seviyesine çıktı. Çeşitlendirilmiş Bangladeş jüt ürünleri bugün yaklaşık 138 ülkeye ihraç ediliyor.
Bangladeş hükümeti, jüt sektörünün küresel pazardaki payını güçlendirmek amacıyla 2026’da yeni adımlar atmaya başladı. Hükümetin hazırladığı “Bangladeş Jüt Sektörü Geliştirme Stratejisi ve Eylem Planı 2026-2031”, sektörün ihracat gelirini 2031’e kadar mevcut seviyenin yaklaşık iki katına çıkararak 1,64 milyar dolara yükseltmeyi hedefliyor.
Hükümet ayrıca 2020’de kapatılan 25 kamu jüt fabrikasının yeniden faaliyete geçirilmesi için özel sektörle işbirliği yapıyor.
Bangladeş’in uluslararası pazarlardaki görünürlüğünü artırmak için Dakka’da uluslararası jüt fuarı düzenlenmesi ve ülkenin uluslararası havalimanlarında jüt ürünlerinin sergileneceği merkezler oluşturulması da planlanıyor.
İç pazarda da plastik ambalaja alternatif
Jütün kullanım alanlarının genişletilmesi, ülkenin iç pazarında da çevresel politikalarla destekleniyor. 2010 tarihli Zorunlu Jüt Ambalaj Kullanımı Yasasıkapsamında çeltik, pirinç, buğday, gübre ve şeker dahil 19 temel ürünün ambalajlanmasında jüt çuvalların kullanılması zorunlu.
Büyük süpermarketlerden kırsal toptancı pazarlarına kadar farklı satış noktalarında jütün plastik ambalajlara alternatif olarak kullanımının yaygınlaşması, ülkenin iç pazarında da jüte yönelik talebi artırıyor.
Bangladeş’in jüt sektöründeki dönüşümü, geleneksel bir tarım ürününün teknoloji ve tasarımla yeniden kullanım alanları kazanabileceğini gösteriyor.
Bir dönem yalnızca çuval ve halatla özdeşleşen jüt, bugün plastik kullanımını azaltma arayışında doğal ve biyolojik olarak parçalanabilir bir alternatif olarak küresel pazarda yerini alıyor.
Kaynak:
