Avrupa Birliği, tedarik zincirlerini çeşitlendirme yönündeki adımlarına rağmen kritik hammaddelerde Çin’e olan yüksek bağımlılığını azaltmakta zorlanıyor. Bu durum, Birliğin enerji dönüşümü hedeflerini ve stratejik özerkliğini tehlikeye atıyor. Avrupa Sayıştayı’nın (ECA) yayımladığı son rapora göre, AB on yılın sonuna kadar kritik hammaddelerde tedarik çeşitlendirmesini sağlamada zorlanıyor. Raporda, Çin’in küresel kritik hammadde üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını, rafinaj
Avrupa Birliği, tedarik zincirlerini çeşitlendirme yönündeki adımlarına rağmen kritik hammaddelerde Çin’e olan yüksek bağımlılığını azaltmakta zorlanıyor. Bu durum, Birliğin enerji dönüşümü hedeflerini ve stratejik özerkliğini tehlikeye atıyor.
Avrupa Sayıştayı’nın (ECA) yayımladığı son rapora göre, AB on yılın sonuna kadar kritik hammaddelerde tedarik çeşitlendirmesini sağlamada zorlanıyor.
Raporda, Çin’in küresel kritik hammadde üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını, rafinaj kapasitesinin ise yüzde 90’ını kontrol ettiği belirtiliyor. AB’nin temiz teknoloji yatırımları açısından hayati önemdeki birçok mineralde Çin’e büyük ölçüde bağımlı olduğu vurgulanıyor.
Elektrikli araç bataryaları, rüzgâr türbinleri ve güneş panelleri gibi temiz teknolojilerin geliştirilmesi açısından hayati görülen mineraller için Avrupa Komisyonu öncülüğünde yürütülen girişimler ve imzalanan 14 büyük ticaret anlaşmasına rağmen, AB denetçileri 27 üyeli bloğun “zamanında başarıya ulaşmasının düşük ihtimal” olduğunu belirtiyor.
Rapora göre AB, hidrojen üretiminde kullanılan magnezyum ithalatının yüzde 97’sini Çin’den sağlıyor. Ayrıca arsenik (%39), barit (%44), galyum (%71), germanyum (%45), grafit (%40) ve tungstenin (%31) önemli bir bölümü de Çin kaynaklı.
Avrupa Birliği, 2024’te kabul edilen Kritik Hammaddeler Yasası ile 2030’a kadar yerli üretimi artırmayı, geri dönüşümü teşvik etmeyi ve tek bir ülkeye bağımlılığı yüzde 65’in altına indirmeyi hedefliyor. Ancak denetçilere göre mevcut tablo, bu hedeflere ulaşmanın zor olacağını gösteriyor.
Şili ve Türkiye sırasıyla lityum ve bor tedarikinde önemli rol oynasa da, madencilik ve rafinasyon alanındaki açık ara liderliğini koruyan Çin, Brüksel için vazgeçilmez bir ticaret ortağı olmayı sürdürüyor.
Avrupa Parlamentosu araştırma servisinin verilerine göre Çin, küresel kritik hammadde üretiminin yüzde 60’ını ve rafinaj kapasitesinin yüzde 90’ını kontrol ederken, AB nadir toprak elementlerinin yüzde 98’inde Pekin’e bağımlı durumda.
Jacques Delors Enstitüsü’nün Aralık 2025 tarihli politika notunda, Çin’in bu bağımlılıkları giderek artan şekilde jeopolitik baskı aracı olarak kullandığı uyarısı yapıldı. Son yıllarda, en son 2025’te Pekin, nadir toprak elementlerinin AB’ye ihracatını defalarca durdurdu veya kısıtladı.
Avrupa Sayıştay’ı, AB’nin kırılganlığını azaltmak için stratejik ortaklıkları hızla hayata geçirmesi, geri dönüşüm alanında bağlayıcı hedeflerin getirilmesi ve kritik hammaddelere yönelik daha güçlü bir koordinasyon mekanizması kurulması gerektiğini öneriyor.
Kaynak:
