2026’da dünyayı bekleyen çevre sorunlarına genel bakış

Küresel ısınma rekorları, doğa kaybı, plastik istilası ve yapay zekânın artan enerji talebi… 2026, insanlığın gezegenle ilişkisini yeniden tanımlamak zorunda olduğu bir yıl olacak.

Dünya, çevresel sınırlarının hızla zorlandığı kritik bir eşiğe yaklaşırken, iklim krizi ve doğa tahribatı artık tekil sorunlar olmaktan çıkıp birbirini besleyen çoklu krizlere dönüşüyor. 

Earth.Org’un 2026 değerlendirmesine göre, gezegeni bekleyen 16 büyük çevre sorunu,küresel ölçekte acil ve köklü bir dönüşüm ihtiyacını ortaya koyuyor.

Sıcaklık rekorları yeni normal

Fosil yakıt kullanımı kaynaklı sera gazı salımları, 2025’i tarihin en sıcak yıllarından biri haline getirdi. Son 11 yılın tamamının en sıcak yıllar listesine girmesi, küresel ısınmanın artık geçici bir anomali değil, kalıcı bir gerçekliğe dönüştüğünü gösteriyor. Bilim insanlarına göre, emisyonlar bugün sıfırlansa bile sıcaklık artışı bir süre daha devam edecek.

İklim krizi siyasetin gölgesinde 

İklim değişikliği bilimsel bir gerçek olmasına rağmen, birçok ülkede siyasi kutuplaşmanın merkezine yerleşmiş durumda. ABD’de ve Avrupa’daki geri adımlar, küresel iklim hedeflerinin uygulanmasını zora sokarken, fosil yakıt lobilerinin etkisi uluslararası müzakerelerde daha görünür hale geliyor.

Doğa hızla sessizleşiyor

Biyolojik çeşitlilikte yaşanan kayıp, modern insanlık tarihinin en hızlı yok oluş sürecine işaret ediyor. Son 50 yılda yaban hayatı popülasyonları ortalama yüzde 68 oranında azaldı. Buna rağmen, deniz ve kara koruma alanlarının genişletilmesine yönelik adımlar, sınırlı da olsa umut veriyor.

Plastik kirliliği

Her yıl yaklaşık 14 milyon ton plastik okyanuslara karışıyor. Geri dönüştürülemeyen plastikler yüzlerce yıl doğada kalırken, mikroplastikler ekosistemler ve insan sağlığı için giderek büyüyen bir tehdit oluşturuyor. Plastik kirliliğini sınırlamayı amaçlayan küresel anlaşma girişimleri ise gerekli ivmeyi yakalayamadı ve henüz sonuçsuz.

Ormansızlaşma

Her saat, yaklaşık 300 futbol sahası büyüklüğünde orman yok ediliyor. Tarım ve hayvancılık faaliyetleri, Amazon başta olmak üzere tropikal ormanların en büyük tehditlerinden biri olmaya devam ediyor.

Hava kirliliği

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre hava kirliliği her yıl milyonlarca erken ölüme yol açıyor. Özellikle Asya ve Afrika’da hava kalitesi standartlarının yetersizliği, sorunu daha da ağırlaştırıyor.

Gıda israfı

Dünya genelinde üretilen gıdanın üçte biri israf ediliyor. Bu kayıp, küresel sera gazı salımlarının yaklaşık dörtte birine karşılık geliyor ve milyarlarca insanın beslenebileceği bir potansiyelin heba edilmesi anlamına geliyor.

Buzulların erimesi ve deniz seviyesi yükselmesi

Küresel deniz seviyesi yılda ortalama 3,2 milimetre yükseliyor. Grönland ve Antarktika’daki buz kayıpları, yüzyıl sonuna kadar yüz milyonlarca insanı yerinden edebilecek bir tehdit oluşturuyor.

Okyanus asitlenmesi

Okyanusların emdiği karbondioksit, deniz suyunun asitlenmesine yol açarak mercan resiflerini ve deniz ekosistemlerini yok olma noktasına getiriyor. Uzmanlar, mercan resiflerinin 2050’ye kadar tamamen kaybolabileceğine işaret ediyor.

Geleneksel tarım

Küresel gıda sistemi, insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının üçte birinden sorumlu. Özellikle hayvancılık, arazi ve su kaynakları üzerindeki baskıyı artırıyor.

Toprak bozulması

Birleşmiş Milletler’e göre dünya topraklarının yaklaşık yüzde 40’ı bozulmuş durumda. Bu durum, uzun vadede küresel gıda güvenliğini ciddi biçimde tehdit ediyor.

Gıda ve su güvensizliği

Artan nüfus, iklim değişikliği ve toprak kaybı, gıda ve suya erişimi zorlaştırıyor. Halihazırda yüz milyonlarca insan yeterli beslenemiyor. Su kaynakları üzerindeki baskı ise önümüzdeki yıllarda daha büyük çatışmalara zemin hazırlayabilir.

Hızlı moda ve tekstil atıkları

Moda sektörü, küresel karbon salımlarının yüzde 10’undan sorumlu. Her yıl milyonlarca ton tekstil atığı, özellikle gelişmekte olan ülkelerde çevresel felaketlere yol açıyor.

Yapay zekâ

Yapay zekâ teknolojileri iklimle mücadelede fırsatlar sunsa da, yüksek enerji ve su tüketimi nedeniyle yeni bir çevresel yük oluşturuyor. Şeffaflık ve düzenleme eksikliği, bu alandaki riskleri büyütüyor.

Aşırı avlanma

Dünya balık stoklarının yaklaşık yüzde 30’u aşırı avlanmış durumda. Bu durum hem deniz ekosistemlerini hem de küçük ölçekli balıkçı topluluklarını tehdit ediyor.

Kobalt madenciliği

Elektrikli araçlar için kritik öneme sahip kobaltın çıkarılması, özellikle Afrika’da çevresel tahribat ve insan hakları ihlalleriyle gündeme geliyor. Yeşil dönüşümün, yeni bir sömürü biçimine dönüşmemesi gerektiği savunuluyor.

Kaynak:

https://earth.us3.list-manage.com/track/click?u=01326b3db2cbfb01105b88a5d&id=78a550c93e&e=7fe4053e85