Hava kirliliği, yetersiz beslenmeden sonra ikinci ölüm risk faktörü olarak değerlendiriliyor.
Sağlık Etkileri Enstitüsü (HEI) tarafıından yapılan bir araştırmaya göre, 2021 yılında çocuk ve yetişkin 8 milyondan fazla ölüm hava kirliliğinden kaynaklandı. Hem dış hem de iç mekan kirliliği sağlık üzerinde giderek artan bir etki yaratmaya devam ediyor.
Kirli hava tütün kullanımını geride bırakarak küresel çapta en büyük ikinci ölüm nnedeni haline gelirken, genel nüfus içinde ölüm riski faktörü olarak yüksek tansiyondan sonra ikinci sırada yer alıyor.
Beş yaş altı çocuklar arasında ise hava kirliliği, yetersiz beslenmeden sonra ikinci hayati risk faktörü.
HEI tarafından 2017 yılından bu yana yayınlanan ve bu yıl Unicef ile ortaklaşa hazırlanan Küresel Havanın Durumu raporu, yoksul ülkelerdeki çocukların en kötü etkilerden bazılarına maruz kaldığını ve beş yaş altı çocuklarda hava kirliliğine bağlı ölüm oranının Afrika genelinde yüksek gelirli ülkelere kıyasla 100 kat daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Rapora göre, PM2.5 adı verilen ve çapı 2.5 mikrometreden küçük olan partiküller, küresel hava kirliliği ölümlerinin %90’ından sorumlu. Bunların kan dolaşımına girebildiği ve vücuttaki organları etkilediği tespit edildi.
Raporun başyazarı ve HEI küresel sağlık bölümü başkanı Pallavi Pant, raporun ortaya çıkardığı büyük eşitsizliklere dikkat çekerek, yükün çok büyük kısmının küçük çocuklar, yaşlı nüfus, düşük ve orta gelirli ülkeler tarafından taşındığını vurguladı.
Unicef İcra Direktör Yardımcısı Kitty van der Heijden, ‘’Eylemsizliğimizin gelecek nesil üzerindeki etkileri derin olacak ve bu etkiler yaşam boyu sağlık ve refahı etkileyecek. Küresel aciliyet yadsınamaz. Hükümetlerin ve işletmelerin bu tahminleri ve yerel mevcut verileri dikkate alması ve bunları hava kirliliğini azaltmak ve çocukların sağlığını korumak için anlamlı, çocuk odaklı eylemlerle birleştirmek için kullanması gerekiyor’’ dedi.
HEI’ye göre iklim krizinin etkileri hava kalitesini de kötüleştiriyor.
Rapora göre, ‘’kuraklıklar daha şiddetli ve uzun süreli hale geldikçe ve topraklar daha kuraklaştıkça, orman yangınları bir zamanlar verimli olan ormanları tahrip ediyor ve toz fırtınaları geniş ovaları etkileyerek havayı uzun süre asılı kalan partiküllerle dolduruyor.’’
Rapora göre, uzun süreli ozon maruziyeti 2021 yılında yaklaşık yarım milyon ölüme yol açtı.
Hava kirliliğiyle mücadelenin iklim üzerinde de faydalı etkileri olabilir. 2021’deki çocuk ölümlerinin yaklaşık yarım milyonu, çoğunlukla biyokütle, odun kömürü, parafin ve kömür gibi kirli yakıtlarla yemek pişirmenin bir sonucu olarak iç mekan hava kirliliğiyle bağlantılı olarak yaşandı.
Küresel Havanın Durumu raporu hazırlanırken, dünya genelinde 200’den fazla ülke ve bölgeyi kapsayan 2021 tarihli Küresel Hastalık Yükü çalışmasından elde edilen veriler kullanıldı. Önceki raporlar, neredeyse her insanın her gün sağlıksız düzeyde hava kirliliği soluduğunu ve her yıl yarım milyon bebeğin kirli hava nedeniyle öldüğünü söylüyor.
Kaynak:
