Türkiye Ulusal Yetki Alanları Dışında Kalan Açık Denizlerin Korunması ve Yönetilmesi konulu uluslararası sözleşmeyi Eylül sonunda New York’ta gerçekleşen Birleşmiş Milletler (BM) 79. Genel Kurulu sırasında imzaladı.
Son yıllarda, açık denizlerdeki biyolojik çeşitliliğin korunması için birçok çalışma yapılıyor.
Ulusal yetki alanları dışında kalan denizlerin korunması ve yönetilmesi konusunda 2023 yılının Mart ayında BM nezdinde Açık Denizler Sözleşmesi imzalandı.
Açık denizler hiçbir ülkenin yönetimi altında olmayan devasa su kütlelerini temsil ediyor.
Bunların korunması, yararlanılması ve denetimi için uluslararası herhangi bir mekanizma bulunmuyordu ve bu noktada Birleşmiş Milletler yeni bir sözleşme girişimi başlattı.
Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgiye göre, devletlerin, iç sular, kara suları, kıta sahanlığı, Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) gibi yargı yetkilerini kapsayan alanların dışında kalan açık deniz alanlarında deniz biyolojik çeşitliliğinin korunması ve sürdürülebilir kullanımı konusundaki anlaşmaya taraf olunmasına ilişkin süreç, Bakan Fidan’ın söz konusu katılım belgesini imzalamasıyla başlatıldı.
Uluslararası deniz hukukunun yapıtaşı prensiplerinden biri olan ‘’açık denizlerin serbestisi’’ ilkesi çerçevesinde, açık deniz alanları tüm devletlerce kullanılabilirken, küresel ortaklar olarak da nitelendirilen bu deniz alanları, özel olarak hiç bir devlete ait değil.
Diğer taraftan, dünya okyanuslarının üçte ikisini oluşturan açık denizlerin yüzde 1’inden daha azı korunurken, açık denizlerdeki aşırı ve kontrolsüz faaliyetler neticesinde deniz çevresi ve deniz kaynakları zarar görüyor.
Anlaşma, ulusal yetki alanları dışında kalan bu deniz alanlarındaki biyolojik çeşitliliğin korunmasını ve sürdürülebilir kullanımını amaçlıyor.
Açık denizlerde koruma alanları yaratılması, alan tabanlı yönetim araçları sisteminin kurulması, açık denizlerde planlanan faaliyetlerle ilgili çevresel etki değerlendirmesi yapılması gibi yükümlülükleri içeren anlaşma, okyanuslarda yapılacak biyolojik keşiflerin bilim, teknoloji ve tıp alanlarında faydalarının adilane ve eşitlikçi paylaşımını, açık deniz alanlarının iyi yönetilmesini ve bilimsel araştırma konularında işbirliğini ve gelişmekte olan ülkelerin kapasitelerinin güçlendirilmesini kapsıyor.
