ABD’deki sivil haklar mücadelesinin en kritik anlarından bir olarak 1963’te düzenlenen Washington Yürüyüşü’nde sahnede yerini alan ve bu ana tanıklık eden isimlerden biri de Dorothy Height’tı. Martin Luther King Jr.’ın hafızalara kazınan “Bir Hayalim Var” konuşmasını yaptığı gün, organizasyonun başlıca mimarlarından biri olmasına rağmen, adı çoğu zaman erkek liderlerin gölgesinde kaldı.
Bugün “sivil haklar hareketinin vaftiz annesi” olarak anılan Dorothy Height’ın hikayesi, yalnızca ırksal eşitlik mücadelesinin değil, aynı zamanda kadınların görünmez emeğinin de hikayesi olarak Amerikan tarihinin dönüştürücü sayfaları arasında yer alıyor.
ABD’de sivil haklar hareketinin omurgasını oluşturan Siyahi kadınlar; mahalle örgütlenmelerinden ulusal kampanyalara kadar her aşamada belirleyici rol oynadı. Buna karşın kamuoyu önünde liderlik çoğunlukla erkek isimlere atfedildi.
1870’te kabul edilen 15th Amendment to the United States Constitution ile Siyahi erkeklere oy hakkı tanınırken kadınların kapsam dışı bırakılması, bu tarihsel çelişkinin erken örneklerinden biri oldu. Kadınlardan, ‘’ırksal birlik’’ adına cinsiyet eşitliği taleplerini ertelemeleri istendi.
Height ise bu eşitsiz tabloya rağmen, hem ırk hem de cinsiyet temelinde adalet arayışını birlikte savunan nadir liderlerden biriydi.
Büyük göç kuşağından bir hak savunucusu
24 Mart 1912’de Virginia’nın Richmond kentinde doğan Height, ailesiyle birlikte Büyük Göç kapsamında Pennsylvania’ya taşındı. Lise yıllarında hitabet alanındaki başarısıyla ulusal bir yarışmada birincilik kazanarak üniversite bursu elde etti.
New York’taki Barnard College’da psikiyatri eğitimi almak istedi ancak okulun Afrikalı Amerikalı öğrencilere uyguladığı kota gerekçesiyle başvurusu reddedildi. Bunun üzerine New York University’de eğitim bilimleri lisansını ve psikoloji yüksek lisansını tamamladı.
1937’de Harlem’de Young Women’s Christian Association (YWCA) bünyesinde çalışmaya başladı. Gençlik örgütlerinde ve New York Sosyal Hizmetler Departmanı’nda liderlik yaptı.
Aynı yıl, dönemin First Lady’si Eleanor Roosevelt’e eşlik ettiği bir toplantıda, Ulusal Siyah Kadınlar Konseyi’nin (NCNW) kurucusu Mary McLeod Bethune ile tanıştı. Bu karşılaşma hayatının dönüm noktası oldu. Bethune’un yakın çalışma çevresine katılan Height, Washington’daki toplantılarda Franklin D. Roosevelt’in New Deal programını destekleyecek stratejiler geliştiren ekipte yer aldı.
Washington Yürüyüşü’nün perde arkasındaki mimar
Height, 1947’de Delta Sigma Theta kardeşlik örgütünün ulusal başkanı oldu ve bu örgütü güçlü bir sivil haklar platformuna dönüştürdü. 1957’de ise Bethune’un ardından NCNW başkanlığını devraldı; bu görevi 40 yıl boyunca sürdürdü.
1963’te Washington’da düzenlenen ve tarihe geçen yürüyüşün organizasyonunda aktif rol oynadı. Ancak “Büyük Altılı” olarak bilinen erkek liderlerle birlikte hareketi yönlendirmesine rağmen, o gün sahnede konuşma yapması için davet edilmedi. Daha sonra bu durumu, hareket içindeki ataerkil bakış açısıyla açıkladı. Sivil haklar mücadelesinde kadın emeğinin sistematik biçimde geri planda bırakıldığını vurguladı.
Washington yürüyüşünün ardından kadınların hareket içindeki konumunu güçlendirmeye odaklandı. YWCA’nın Irksal Adalet Merkezi’nin ilk direktörü oldu; Güney eyaletlerinde seçmen kaydı çalışmalarını destekledi.
Ayrıca National Women’s Political Caucus’un kuruluşunda Gloria Steinem, Shirley Chisholm ve Betty Friedan ile birlikte yer aldı. 1986’da başlattığı Ulusal Siyah Aile Buluşması geleneği ise bugün hala devam eden kültürel bir dayanışma platformuna dönüştü.
Height’ın katkıları, 21. yüzyıla gelindiğinde daha görünür hâle geldi. 1989’da Ronald Reagan tarafından Başkanlık Yurttaşlık Madalyası, 1994’te Bill Clinton tarafından Başkanlık Özgürlük Madalyası, 2004’te ise George W. Bush tarafından Kongre Altın Madalyası ile ödüllendirildi.
20 Ocak 2009’da, ABD’nin ilk Siyahi başkanı Barack Obama’nın yemin törenini onur konuğu olarak izledi.
2010’da 98 yaşında hayatını kaybettiğinde, Obama ABD bayraklarının yarıya indirilmesi talimatını verdi ve onu “sivil haklar hareketinin vaftiz annesi ve milyonlarca Amerikalı için bir kahraman” sözleriyle andı.
Kalıcı bir miras
98 yıllık yaşamı boyunca Dorothy Height, ekonomik güçlenme, eğitime erişim, siyasal katılım ve ırk ile cinsiyetin kesişimselliği konularında öncü bir vizyon ortaya koydu.
Yaşamı boyunca çoğu zaman perde arkasında çalıştı; ancak etkisi sahnenin önündeki isimler kadar belirleyici oldu. Ardında, yeni kuşak aktivistler için adaletin bölünmezliğini hatırlatan güçlü bir model bıraktı.
Onun sözleri, mirasını özetler nitelikte:
“Biz Afrikalı Amerikalı kadınlar çoğu zaman yapmak istediklerimizi değil, yapılması gerekeni yaparız. İhtiyaç duyulan bir dönemde ve yerde katkı sunabilmiş olmaktan minnettarım.”
Kaynak:
