İsviçre merkezli hava kalitesi teknolojisi şirketi IQAir’in hazırladığı Dünya Hava Kalitesi Raporu’na göre, bu yıl 143 ülke ve 9 bin 446 şehirdeki izleme istasyonlarından elde edilen PM2,5 verileri analiz edildi.
Bu yılki raporda, bir önceki yıla kıyasla 54 ülkede yıllık ortalama PM2,5 değerlerinde artış, 75 ülkede azalma ve iki ülkede ise değişiklik olmadığı görülüyor.
Türkiye’nin 2024’te 15.3 olan PM2,5 değeri 19.2’ye yükseldi. Bu yükseliş 2024’te en kirli havası olan ülkeler sırlamasında 67’inci olan Türkiye’yi 39’uncu sıraya taşıdı.
Başkentler sıralamasında Ankara 11.4 PM2,5 değeriyle 80’inci sırada yer aldı. Türkiye, Avrupa’da hava kirliliği en yüksek dördüncü ülke oldu. İlk üç sırada ise Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Sırbistan yer aldı.
Avrupa’da ölçüm yapılan yerleşimler arasında hava kirliliğinin en yüksek olduğu 10 yerden 5’i de Türkiye’de. Avrupa sıralamasında Iğdır havası en kirli şehir olurken onu Buca (İzmir) takip etti. 4. sırada, Gödekli (Iğdır), 6. sırada Konya ve 9. sırada Düzce hava kirliliğinin en yüksek olduğu yerler arasında öne çıktı. Bu bulgulara göre, Türkiye’de yaşayan 3 milyondan fazla insanın Avrupa’nın en kirli havasını soluduğu anlamına geliyor.
Rapor, şehirlerin yalnızca %14’ünün Dünya Sağlık Örgütü hava kirliliği yönergelerine uyduğunu ortaya koydu.
Sadece on üç ülke ve bölge DSÖ yıllık PM2,5 kılavuz değerini karşıladı: Fransız Polinezyası, Porto Riko, ABD Virjin Adaları, Barbados, Yeni Kaledonya, İzlanda, Bermuda, Réunion, Andorra, Avustralya, Grenada, Panama ve Estonya.
143 ülke, bölge ve toprağın 130’u (yüzde 91) DSÖ’nün yıllık PM2,5 kılavuz değerini karşılayamadı.
Hava kirliliğinin en yüksek olduğu beş ülke Pakistan (67,3 μg/m³), Bangladeş (66,1 μg/m³), Tacikistan (57,3 μg/m³), Çad (53,6 μg/m³) ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti (50,2 μg/m³) oldu.
Hindistan’ın Loni kenti, yıllık ortalama 112,5 μg/m³ PM2,5 konsantrasyonu ile en kirli şehir oldu; bu, 2024’e göre yaklaşık %23’lük bir artış ve DSÖ kılavuz değerinin 22 katından fazlası.
IQAir’in hazırladığı Dünya Hava Kalitesi Raporu’na göre, Güney Afrika’nın Nieuwoudtville kenti dünyanın en temiz şehri oldu.
Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay, Türkiye’nin Avrupa’da hava kirliliği en yüksek 4. ülke olmasının ve Avrupa’daki en kirli 10 yerin 5’inin Türkiye’de bulunmasının endişe verici olduğunu söyledi.
Hava kirliliğinin birincil sorumluları arasında yer alan fosil yakıtlara işaret ederek fosil yakıtlardan çıkışın önemine değinen Emel Türker Alpay şöyle konuştu:
“Türkiye, 2025 raporunda endişe verici bir yükseliş gösteriyor. Ülkeler arasındaki sıralaması bir yılda 67. sıradan 39. sıraya taşındı. Bununla birlikte Avrupa’daki en kirli 10 yerden 5’inin Türkiye’de olması temiz hava için mücadelede kaybedecek zamanımızın olmadığını gösteriyor. Ancak Türkiye’de hava kirliliği halen düzenli ve yeterli olarak ölçülmüyor. Üyesi olduğumuz Temiz Hava Hakkı Platformu’nun her yıl hazırladığı Kara Rapor’a göre PM 2.5 oranını ölçen istasyonların %70’inden yeterli veri alınamıyor. Ancak yeterli ölçüm yapılsa ve yeterli veri alınsa dahi yönetmelikte hiçbir limit değer tanımlanmadığı için bir yaptırım söz konusu değil. PM 2.5 kirliliğinin en önemli kaynaklarından biri termik santraller. Yapılan çalışmalar yalnızca Afşin-Elbistan’daki termik santrallerin hava kirliliğine bağlı olarak en az 17 bin erken ölüme neden olduğunu gösteriyor. Bu nedenle hava kirliliği ile mücadelede atılması gereken adımlardan biri de ciddi sağlık sorunlarına yol açan kömür başta olmak üzere fosil yakıt kullanımının kademeli olarak sonlandırılmasıdır.”
