Dünya Gıda Ödülü buluşmasının merkezinde olan ‘’Daha az kaynak kullanarak dünyayı beslemek mümkün mü?’’ sorusuna çarpıcı mesaj toprak bilimci Rattan Lal’den geldi: ‘’Evet, mümkün’’
Dünya Gıda Ödülü Vakfı (The World Food Prize Foundation), geçtiğimiz hafta yüzlerce bilim insanı, çiftçi ve gıda sektörü yenilikçilerini hayati bir soruna çözüm aramak üzere bir araya getirdi: Dünyayı daha iyi nasıl besleyebilir ve açlık çeken bölgeleri nasıl doyurabiliriz?
Bu soruya dünyanın en saygın toprak bilimcilerinden, eski Dünya Gıda Ödülü sahibi Profesör Rattan Lal beklenmedik bir yanıt verdi: “Daha azıyla.”
Lal’e göre, yoğun tarım sistemleri bugün hâlâ çok fazla toprak, çok fazla su, çok fazla gübre ve çok fazla toprak karbonu tüketiyor. Bu eğilimi tersine çevirmek için tarım hedeflerinin yalnızca yüksek verime odaklanmaktan çıkıp doğayı korumaya ve bozulmuş ekosistemleri iyileştirmeye odaklanması gerekiyor.
Lal, 2004 yılında yayımladığı bilimsel makalede, toprağa organik madde geri kazandırmanın, atmosferdeki fazla karbondioksitin yeniden emilimini artırdığını ortaya koymuştu.
Ohio Eyalet Üniversitesi’nde Toprak Bilimi Profesörü olan ve aynı zamanda üniversitenin Karbon Yönetimi ve Sekestrasyon Merkezinin direktörlüğünü yürüten Lal, Afrika ve Avustralya’da 20 yıl, Ohio’da ise 40 yıla yakın bir süre boyunca “toprak odaklı” ve rejeneratif tarım üzerine çalışmalar yaptı.
“Üretiyoruz ama koruyamıyoruz”
2004 yılında yayınladığı bilimsel makaleyle, toprağa organik maddesini geri kazandırmanın, atmosfere salınan fazla karbondioksitin yeniden emilimini artırdığını ortaya koymuştu. Bugün küresel emisyonların yaklaşık dörtte biri tarımdam kaynaklanıyor. İlk kez bu gerçeği bilimsel olarak ortaya koyan Lal, bugün hâlâ tarım sektörünü dönüştürmeye çalışan en etkili isimlerden biri.
Sürmeden tarım, örtü bitkiler (cover crops) ve çeşitli ürün rotasyonları gibi uygulamaları içeren rejeneratif tarımın en güçlü savunucularından biri olan Lal; 2019 Japonya Ödülü, 2020 Dünya Gıda Ödülü ve 2024 Gulbenkian İnsanlık Ödülü gibi prestijli ödüllerin de sahibi.
“Dünya zaten yeterince yiyecek üretiyor” diyen Lal’in konu hakkındaki çarpıcı açıklamaları şöyle:
“Yılda 3,2 milyar ton tahıl üretiyoruz; bunun 1,2 milyar tonu ne insanların ne de hayvanların midesine gidiyor. İsraf oluyor.”
Lal’e göre mesele üretim değil israf. Ayrıca:
- Dünya genelinde 12,5 milyar dönüm arazi tarımda kullanılıyor. Bu alan gerekenden çok daha fazla.
- Her yıl 3.200 km³ su yalnızca sulamaya harcanıyor.
- 200 milyon ton gübre tüketiliyor.
Sonuç olarak; “Daha az toprak, daha az su, daha az gübre kullanarak, az ile daha çok üretmeyi öğrenmeliyiz’’ diyor.
Ekosistem hizmetleri: Çiftçiye yeni gelir modeli
Lal, 2050 sonrası için hükümetlere net bir politika öneriyor:
· Çiftçiye doğayı koruduğu için ödeme yapılmalı.
· Karbonu toprağa geri kazandırmak, suyu korumak, biyoçeşitliliği artırmak… Tüm bunlar birer hizmet.
Bu ödeme bir yardım değil; çiftçinin sağladığı ekolojik hizmetin karşılığı.
ABD’de kullanılan gübrenin:
- %60’ı boşa gidiyor.
- Yeraltı sularına karışıyor veya havaya karbondioksit/azot olarak salınıyor.
- Gübre bir ilaçtır; zehir olacak kadar kullanılmaması gerekir.
Lal, çiftçilerin daha az gübre kullanırken verim kaybı yaşamaması için yine ekosistem hizmeti ödemelerinin önemine dikkat çekiyor.
Rattan Lal sonuç olarak şunu savunuyor:
‘’Dünya açlığın nedeni bir üretim krizi değil; bir yönetim ve israf krizidir.
Tarımın geleceği, daha fazla kaynak tüketmekten değil; doğayı iyileştirerek üretmekten geçiyor.’’
Toprağın döngüsünü yeniden kurmak, sadece doğaya değil, insana olan güveni de yeniden kurmaktır. Bu noktada döngüsellik, insanın unuttuğu bir bilgiyi hatırlamasıdır.
