BM Ticaret ve Kalkınma Ajansı (UNCTAD), küresel dijital sektörün önemli çevresel etkilerine ve gelişmekte olan ülkelerin taşıdığı orantısız yüke ışık tutan 2024 Dijital Ekonomi Raporu’nu 10 Temmuz’da yayınladı.
Bu ayrıntılı rapor, dijitalleşmenin küresel ekonomik büyümeyi yönlendirirken ve gelişmekte olan ülkeler için benzersiz fırsatlar sunarken, çevresel etkilerinin giderek daha ciddi hale geldiğini vurguluyor.
İki kilogram ağırlığında bir bilgisayar üretmek için 800 kilogram gibi şaşırtıcı miktarda hammadde kullanılıyor.
Benzer şekilde bitcoin veri madenciliği için gereken enerjinin geçen yıl 121 terawatt’a ulaştığı ve çoğu küçük ülkenin tükettiği enerji miktarından daha fazla olduğu aktarılıyor.
Bunlar, UNCTAD’ın dijital ekonomiye ilişkin yayımladığı yeni raporunda yer alan ve gelişen sektörün olumsuz çevresel etkilerinin daha ciddiye alınması ve bu etkilerin yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılan yatırımlarla hafifletilmesi gerektiği konusunu savunan kaygılandırıcı bulgulardan sadece birkaçı.
UNCTAD Başkanı Rebeca Grynspan, yapay zeka ve kripto para madenciliği gibi teknolojilerdeki yükselişin enerji tüketimini önemli ölçüde arttırdığının altını çizdi.
Raporda, dijital ekonominin iklim değişikliği üzerindeki etkileri aşağıdaki başlıklar altında özetleniyor.
Elektrik tüketimindeki önemli artış
Dijital ekonomi sektörünün 2020 yılında 69 ila 1,6 gigaton karbondioksit ürettiği tahmin ediliyor. Bu rakam, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 1,5 ila yüzde 3,2’sini temsil ediyor.
2022 yılında veri merkezleri 460 terawatt-saat elektrik tüketti ve bu da, yaklaşık 42 milyon ABD hanesine bir yıl boyunca verilen elektriğe eşdeğer. Bu rakamın 2026 yılına kadar iki katına çıkması bekleniyor.
Yapay zeka ve kripto para madenciliği gibi teknolojilerin yükselişi enerji tüketiminin önemli ölçüde artmasına neden oldu. Örneğin, Bitcoin madenciliğinin enerji tüketimi 2015 ile 2023 yılları arasında 34 kat artarak yaklaşık 121 terawatt-saate ulaştı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Belçika veya Finlandiya gibi ülkeler yılda 90 terawatt-saatin altında enerji tüketiyor.
Dijital atıklar
Dijital atıklar 2010 ve 2022 yılları arasında yüzde 30 artarak küresel ölçekte 10,5 milyon tona ulaştı. Buna karşılık, dijital atık yönetimi yetersiz kaldı.
2022 yılında dünya genelinde dijital atıkların yalnızca yüzde 24’ü resmi olarak toplandı. Gelişmekte olan ülkelerde ise toplama oranı yüzde 7,5 ile sınırlı kaldı.
Gelişmiş ülkeler kişi başına 25 kilogram dijital atık üretirken, bu rakam gelişmekte olan ülkelerde 1 kilogramdan az, en az gelişmiş ülkelerde ise sadece 0,21 kilogram.
Yarattığı kirlilik ve çevre üzerindeki etkisi düşünüldüğünde kritik derecede endişe veren bir durumun kaynağını oluşturuyor.
Kritik minerallerin kullanımı
Gelişmekte olan ülkeler, dijital ekonomi için gerekli olan kritik minerallerin üreticileri olarak bu ekonominin büyümesine kaynak yaratan kilit ülkeler olarak biliniyor.
Tüketici elektroniği, elektrikli araç bataryaları ve yenilenebilir enerji depolamanın etkisiyle 2050 yılına kadar dijitalleşme için hayati önem taşıyan grafit, lityum ve kobalt gibi kritik minerallere yönelik talepte %500 oranında bir artış öngörülüyor.
Bu da, kaynak zengini gelişmekte olan ülkeler için bir kalkınma fırsatı.
Ancak bu hedef, sürdürülebilir ve kapsayıcı dijitalleşmeye doğru stratejik bir geçiş gerektiriyor. Bu da atıkların ve yarattığı çevresel etkilerin azaltılması ve hammadde kullanımının verimliliğinin artırılması anlamına geliyor.
Su tüketimi
Amerika Birleşik Devletleri’nde, veri merkezlerinin su ayak izinin beşte biri orta ila yüksek derecede su sıkıntısı çeken havzalardan geliyor.
Google, 2022 yılında veri merkezleri ve ofislerindeki toplam su tüketiminin 5,6 milyar galon olduğunu açıkladı. Aynı yıl Microsoft su tüketiminin 6,4 milyon metreküp olduğunu bildirdi.
Son zamanlarda, veri merkezlerinin su tüketim miktarları bazı ülkelerde yerel topluluklar arasında gerginliğe yol açıyor. Örneğin, Google Uruguay’da yeni bir veri merkezi inşa etmeyi planladığında, bu durum kamuoyunda büyük tartışmalara yol açtı. Ülke 2023 yılında son 74 yılın en kötü kuraklığını yaşadı ve 3,5 milyon insanın yarısından fazlasının içilebilir, güvenli suya erişimi yoktu.
Başka bir örnek verilecek olursa; Microsoft’un Amerika Birleşik Devletleri’ndeki veri merkezlerinde GPT-3 eğitimi tahmin olarak 700 bin litre temiz tatlı su tüketiyor.
Sürdürülebilir ve kapsayıcı dijitalleşme için stratejik bir değişim çağrısında bulunan UNCTAD, yenilikçi iş modellerini ve sağlam politikaları savunuyor.
Temel öneriler arasında;
Döngüsel Ekonomi Modellerinin Benimsenmesi: Atıkları ve çevresel etkileri azaltmak için dijital malzemelerin geri dönüşümüne, yeniden kullanımına ve geri kazanımına öncelik vermek.
Kaynak Optimizasyonu Uygulanması: Hammaddeleri daha verimli kullanmak ve toplam tüketimi azaltmak için stratejiler geliştirilmek.
Düzenlemelerin Güçlendirilmesi: Dijital teknolojilerin ekolojik ayak izini azaltmak için daha sıkı çevresel standartlar ve düzenlemeler uygulanmasını sağlamak.
Yenilenebilir Enerjiye Yatırım Yapmak: Enerji verimliliği sağlayan teknolojilerin ve sürdürülebilir dijital uygulamaların araştırma ve geliştirilmesini teşvik etmek.
Uluslararası İşbirliğinin Teşvik Edilmesi: Dijital teknolojilere ve kaynaklara eşit erişim sağlamak için ülkeleri birlikte çalışmaya teşvik etmek ve küresel dijital atık ve kaynak çıkarma sorunlarıyla mücadele etmek.
Sonuç olarak UNCTAD, dijital büyümeyi daha sürdürülebilir kılmak için yeni iş modelleri ve güçlü poltikalar öneriyor.
UNCTAD Genel Sekreteri Rebeca Grynspan, ‘’Dijital ekonomi küresel büyüme ve kalkınma fırsatlarının merkezinde yer alıyor; bu nedenle bizi kazan-kazan alanına götürecek uygulamaları hayata geçirmemiz ve aynı zamanda önemli hedeflerimiz olan çevresel sürdürülebilirlik ve iklim değişikliğiyle ilgili taahhütlerimizin peşinden gitmemiz gerekiyor’’ diyor.
Kaynak:
https://unctad.org/osgstatement/launch-digital-economy-report-2024
