Dünya’nın iklimi insanlık tarihinde hiç görülmemiş bir hızla değişiyor. Bu değişimin itici gücü ise atmosferdeki sera gazlarının yoğunluğu. Bunun arkasında da fosil yakıtların yakılması, ormansızlaşma ve endüstriyel süreçler gibi insan faaliyetleri bulunuyor.
Isınmanın gelecek yıllarda da devam etmesi beklendiğinden, yakın zaman içinde yapacağımız seçimlerle gezegenin geleceğini belirlemek gibi kritik bir noktadayız.
Dünya liderleri bu küresel sorunu ele almak için 2015 yılında bir araya geldi. Yapılan müzakereler sonucunda Paris Anlaşması onaylandı ve küresel ısımayı sanayi öncesi seviyelerin 1.5C veya 2C derecenin altında sınırlama taahhüdü kabul edildi.
2C derece ısınma nedir?
2C derece, sanayi öncesi seviyelere (1850-1900 arası dönem) kıyasla küresel yüzey sıcaklıklarındaki ortalama artışı gösteriyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’ne (NOAA) göre, gezegen şu ana kadar 1,2C derece ısındı ve birçok tahmin 2C dereceye doğru yol aldığımızı gösteriyor. Isınmanın dünya genelinde eşit olmadığına da dikkat çekmek gerekiyor.
Kutuplar gibi bazı bölgeler diğerlerinden çok daha hızlı ısınıyor. Avrupa, dünyanın en hızlı ısınan kıtası ve diğer tüm kıtalardan iki kat daha fazla ısınıyor.
Sıcaklık değişimleri
2C derece ısınan bir dünya, büyük sıcaklık değişimlerinin yaşanacağı bir dünyayı temsil ediyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli ‘ne (IPCC) göre, karalar okyanuslardan daha fazla ve Kuzey Kutbu da küresel ortalamadan 2-3 kat daha hızlı ısınacak.
2C senaryosunda oluşabilecek sıcaklık değişiklikleri aşağıda sıralanıyor:
· Tropik bölgelerde daha sık ve yoğun sıcak hava dalgaları
· Yüksek enlemlerde daha az soğuk hava dalgası
· Küresel olarak daha sıcak günler ve geceler
· Bazı bölgelerde daha fazla sıcaklık değişkenliği sonucunda daha öngörülemez hava koşulları oluşacak
Bu sıcaklık değişimlerinin, hava durumu modellerinden karasal ve sucul ekosistemlere kadar farklı seviyelerde etkileri olacak.
Aşırı hava olayları
2C ısınmanın en belirgin etkilerinden biri, aşırı hava olaylarının sıklığının ve yoğunluğunun artması olacak. Bu olayların toplumlar, altyapı ve doğal sistemler üzerinde yıkıcı etkileri olabileceği düşünülüyor.
Sıcak hava dalgaları
2C derecede ısınan bir dünyada sıcak hava dalgaları daha yaygın, daha yoğun ve daha uzun süreli hale gelecek. Araştırmalar, 2003 yılında Avrupa’yı etkileyen ve 30.000’den fazla kişinin ölümüne neden olan sıcak hava dalgası gibi bir olayın yaşanma olasılığının, 2C ısınma altında 100 yılda 1 iken 4 yılda 1’e yükseleceğini gösteriyor.
Orta Doğu ve Kuzey Afrika gibi zaten yüksek sıcaklıklara eğilimli bölgeler, 50C dereceyi aşan süper sıcak hava dalgaları yaşayacak.
Ekim 2023 tarihli bir araştırma, yüzyılın sonuna kadar dünyanın bazı bölgelerinde ısı ve nem seviyelerinin saatler, günler ve hatta haftalar boyunca ölümcül seviyelere ulaşacağı, 2C ısınmanın altında bile açık havada kalmayı imkansızlaştıracağını söylüyor.
Kuraklıklar
Kuraklıklar dünyanın birçok yerinde daha sık ve daha şiddetli hale gelecek. IPCC, kuraklık felaketlerinden etkilenen küresel arazi alanının 1.5C dereceye göre 2C’de yüzde 50 artacağını öngörüyor.
Akdeniz, Güney Afrika ve Avustralya ile Güney Amerika’nın bazı bölgeleri özellikle etkilenecek.
Su kaynaklarının etkilenmesinin yanı sıra, yoğun ve uzun süreli kuraklıklar mahsulleri yok edecek ve yüksek oranda hayvan ölümlerine neden olarak gıda güvensizliğine yol açacak.
Seller
Bazı bölgeler daha kurak olurken, bazıları da daha fazla sel baskınlarına maruz kalacak. IPCC, 2C ısınma ile nehir taşkınlarına maruz kalan küresel nüfusun 1.5C senaryosuna göre yüzde 170 daha fazla olacağını tahmin ediyor.
Şiddetli yağış olayları, özellikle yüksek enlemlerde ve tropik bölgelerde olmak üzere birçok bölgede daha yoğun ve sık hale gelecek. Aşırı yağış olaylarındaki bu artış, daha fazla ani sel ve kentsel su baskınına neden olacak.
Tropikal kasırgalar
Tropikal kasırgaların toplam sayısı çok fazla değişmese de, daha yoğun olacak. Araştırmalar, 2C senaryosunda kategori 4 ve 5 kasırgaların oranının yüzde 13, ortalama şiddetinin ise yüzde 5 artacağını gösteriyor.
Daha güçlü fırtınalar daha kuvvetli rüzgarlar, daha fazla yağış ve daha yüksek fırtına dalgaları getirerek kıyı topluluklarını ve altyapıyı tehlikeye atacak.
İklim modelleri
Aşırı hava olaylarının ötesinde, 2C’lik ısınma küresel iklim modellerinde önemli değişikliklere yol açarak yağışları ve okyanus akıntılarını etkileyecek.
Değişen yağış modelleri
Genel olarak, ıslak yerler daha ıslak ve kuru yerler daha kuru olacak. Bu durum, dünyanın birçok yerinde su stresini kötüleştirecek.
· Yüksek enlemlerde ve tropik bölgelerin bazı kısımlarında daha fazla yağmur yağacak
· Akdeniz, Güney Afrika ve Avutralya’nın bazı bölgeleri dahil olmak üzere subtropikal kuru bölgeler daha az yağmur olacak
· Muson sistemlerindeki değişiklikler, tarım ve su temini için mevsimsel yağmurlara bel bağlayan milyarlarca insanı etkileyecek.
Okyanus akıntılarındaki değişimler
Okyanus akıntıları küresel iklimin düzenlenmesine yardımcı olur ve deniz ekosistemlerini destekler. 2C’lık ısınma ile okyanus sirkülasyon modellerinde büyük değişiklikler olacağı bekleniyor.
Araştırmalar, 2C senaryosunda Atlantik Meridyenel Devrilme Sirkülasyonu’nun (AMOC) %15-20 oranında zayıflayabileceğini, bunun da kuzeybatı Avrupa’yı daha serin hale getirebileceğini ve Kuzey Yarımküre’deki hava düzenlerini etkileyebileceğini gösteriyor.
Deniz seviyesinin yükselmesi
Deniz seviyesinin yükselmesi, küresel ısınmanın en önemli uzun vadeli etkilerinden biri. 2C’lık ısınmayla birlikte, küresel ortalama deniz seviyesinin 1986-2005 aralığına kıyasla 2100 yılına kadar 0,46-0,99 metre artacağı öngörülüyor. Isınmayı durdursak bile deniz seviyeleri yüzyıllar boyunca yükselmeye devam edecek.
2C daha sıcak bir dünyada deniz seviyesindeki yükseliş aşağıdaki etkileri neden olacak:
· Kıyılarda daha fazla su baskını ve erozyon, deniz seviyesindeki kıyı bölgelerini ve küçük ada uluslarını tehdit edecek
· Tatlı su kaynaklarını etkileyen kıyı akiferlerine tuzlu su girişi olacak
· Önemli ekosistem hizmetleri ve fırtınalara karşı doğal tamponlar sağlayan kıyıdaki sulak alanlar ve mangrovlar yok olacak
· Mülteci krizi, iklim nedeniyle kıyı bölgelerinde yaşayan milyonlarca insanın yerinden edilmesiyle tetiklenecek
Ekosistemler üzerindeki etki
Karada ve denizde yaşayan binlerce tür hızla değişen koşullara uyum sağlamaya çalışırken yok olma riski ile karşı karşıya kalacak.
Bu yok oluşların biyolojik çeşitlilik, karbon depolama ve insan topluluklarının bağlı olduğu birçok ekosistem üzerinde kademeli etkileri olacak. Bazı önemli etkiler arasında:
Mercan resifleri: Araştırmalar, denizdeki sıcak hava dalgalarının sıklığının artması ve okyanus asitlenmesi nedeniyle mercan resiflerinin %99’unun kaybolacağını gösteriyor.
Kuzey Kutbu ekosistemleri: Kuzey Kutbu’nun hızlı ısınması, deniz buzunda önemli miktarda kayba yol açacak ve kutup ayıları ve foklar gibi türleri etkileyerek besin ağlarını değiştirecek.
Ormanlar: Artan sıcaklıklar ve yağış düzenindeki değişiklikler, orman kompozisyonunda değişikliklere neden olacak. Kontrol edilemeyen yangınlar ve haşare salgını risklerinin artmasına yol açacak.
Biyoçeşitlilik kaybı: Türlerin yok olma oranının hızlanması bekleniyor. Bir çalışma, 2C’lık ısınmayla böceklerin %18’inin, bitkilerin %16’sının ve omurgalıların %8’inin, iklimsel olarak belirlenen coğrafi aralıklarının yarısından fazlasını kaybedeceğini öngörüyor.
İnsan hayatı üzerindeki etkiler:
2C derecelik ısınmanın etkileri gıda ve su güvenliğinden sağlık ve ekonomik istikrara kadar insan toplumunun her alanında hissedilecek.
Tarım ve Gıda Güvenliği
Dünya genelinde tarımsal sistemler önemli zorluklarla karşı karşıya kalacak. Bazı yüksek enlem bölgelerinde, daha uzun büyüme mevsimlerini destekleyen koşullar nedeniyle mahsul veriminde artış yaşanabilirken, diğer birçok bölgede sıcaklık stresi, yağış düzenindeki değişiklikler, artan haşere ve hastalık salgınları üretkenlikte azalmaya yol açacak. Bu değişiklikler, özellikle hassas bölgelerde gıda fiyatlarının ve gıda güvensizliğinin artmasına neden olacak.
Tarım üzerindeki temel etkiler:
· Çeşitli bölgelerde, özellikle tropik ve subtropikal bölgelerde, buğday, pirinç ve mısır gibi temel mahsullerin veriminde azalma.
· Çeşitli mahsuller için uygun yetiştirme alanlarındaki değişiklikler, yerleşik tarım uygulamalarını potansiyel olarak sekteye uğratabilecek.
· Aşırı hava olaylarının daha sık görülmesiyle mahsul verimindeki değişkenliğin artması.
· Yüksek karbondioksit seviyeleri nedeniyle bazı mahsullerin besin kalitesinde azalma.
Su kaynakları
Yağış düzenindeki değişiklikler ve artan buharlaşma nedeniyle su kaynakları ve bulunabilirliği önemli ölçüde etkilenecek.
Su kaynakları üzerindeki temel etkiler şunlar olacak:
· Akdeniz ve Orta Doğu gibi halihazırda kuru iklime sahip olan bölgelerde su kıtlığının artması.
· Nehir akışlarının zamanlaması ve hacmindeki değişiklikler, tarıma, hidroelektrik üretimine ve kentsel alanlara yönelik su tedarikini etkileyecek.
· Yüksek sıcaklıklar ve akış düzenindeki değişiklikler nedeniyle su kalitesinin düşecek.
· Su kaynakları için rekabetin artması, potansiyel çatışmalara yol açacak.
Sağlık
İnsan sağlığı hem doğrudan hem de dolaylı olarak bu durumlardan etkileniyor. Bazı önemli etkiler aşağıda sıralanıyor:
· Özellikle kentsel alanlarda ve savunmasız nüfuslarda ısıya bağlı ölüm ve hastalık oranlarında artış
· Sıtma ve dang humması gibi vektör kaynaklı hastalıkların dağılımı ve görülme sıklığındaki değişimler
· Yer yüzündeki ozon seviyesinin artması ve polen mevsiminin uzaması nedeniyle artan solunum sorunları
· Aşırı hava olayları ve çevresel değişikliklerle ilgili ruh sağlığı etkileri
· Gıda güvenliği üzerindeki etkiler nedeniyle yetersiz beslenmede potansiyel artışlar
Ekonomik etkiler
2C derecelik ısınmanın ekonomik sonuçları önemli ve kapsamlı olacak. Bazı sektörler ve bölgeler fayda görebilirken, genel küresel ekonomik etkinin olumsuz olması bekleniyor.
Temel ekonomik etkiler arasında:
· Aşırı hava olaylarından ve deniz seviyesindeki yükselişten kaynaklanan, altyapı ve mülk hasarı da dahil olmak üzere artan maliyetler.
· Isı stresi ve sağlık etkileri nedeniyle üretkenlik kayıpları.
· Sıcaklık veya diğer iklim etkileri nedeniyle bazı destinasyonların daha az çekici hale gelmesiyle birlikte turizm modellerinde değişimler.
· Aşırı hava olayları ve değişen kaynak kullanılabilirliği nedeniyle küresel tedarik zincirlerinde olası kesintiler.
Çalışmalar, hafifletme çabalarının 2100 yılına kadar küresel ekonomik zararları yılda trilyonlarca dolar azaltabileceğini öngörüyor.
Azaltma ve uyum çabaları
Olumsuz etkiler oldukça belirgin olmasına rağmen, bu senaryonun daha yüksek ısınma senaryolarına göre önemli bir iyileşmeyi temsil ettiğini belirtmek gerekiyor.
Bu hedefe ulaşmak enerji, arazi, kentsel ve endüstriyel sistemlerde hızlı ve geniş kapsamlı geçişleri gerektirecek.
Başlıca azaltma stratejileri:
· Enerji sistemlerinin hızla karbondan arındırılması, yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş.
· Tüm sektörlerde enerji verimliliğinde iyileştirmeler.
· Ormansızlaşmanın azaltılması ve tarım yöntemlerinin iyileştirilmesi de dahil olmak üzere arazi kullanımı uygulamalarındaki değişiklikler.
· Karbon yakalama ve depolama teknolojilerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması.
Başlıca uyum stratejileri;
· Su yönetim sistemlerinin iyileştirilmesi ve su kullanım verimliliğinin artırılması.
· Isıya dayanıklı ürün çeşitlerinin geliştirilmesi ve tarım sistemlerinin çeşitlendirilmesi.
· Aşırı hava olayları için erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi.
· Kıyı koruma ve taşkın yönetimi için doğaya dayalı çözümlerin uygulanması.
· Değişen hastalık modelleri ve aşırı hava olayları ile başa çıkabilmek için sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi.
Yapılabilecek her şey çok önemli
2C derece daha sıcak bir dünya, tüm doğal ve insani sistemler açısından zorlu olacak.
Daha sık ve yoğun aşırı hava olayları, iklim düzenlerindeki değişiklikler, deniz seviyesinin yükselmesi, ekosistemler üzerindeki etkiler çoğu durumda geri döndürülemez olacak.
Küresel ısınmayı sınırlamak, emisyonları azaltmak ve iklim etkilerine karşı dayanıklılık oluşturmak için acil, büyük ve koordineli bir küresel eyleme ihtiyaç var. Bu da, enerji kaynaklarını üretme ve tüketme, topraklarımızı, ekonomilerimizi ve toplumlarımızı yönetme şeklimizde dönüştürücü bir değişim anlamına geliyor.
İklim eylemi için kritik on yıla girerken, bugün yapacağımız seçimler yarın yaşayacağımız dünyayı şekillendirecek.
2C’daki yaşamın neye benzeyeceğinin farkındalığıyla hareket edersek, gezegeni ve üzerinde yaşayan canlıları koruyacak bilinçli ve sorumlu adımlar atar ve dünyamızı yaşanabilir kılabiliriz.
Kaynak:
